Interlingue

De Wikipedia, le encyclopedia libere
Saltar al navigation Saltar al recerca
Interlingue (Occidental)
Create per: Edgar de Wahl in 1922
Contexto:
Parlate in: paises e regiones in cinque continentes (como secunde lingua)
Regiones:Parlate in: {{{region}}}
Periodo: {{{periodo}}}
Personas: sin datos
Position:
Scriptura: Alphabeto latin
Typologia:
Phylogenese:

Lingua artificial
 Lingua auxiliar
  Interlingue
   
    
     
      
       

Statuto official
Nationes: nulle
Regulate per: Interlingue-Union
Codices de position
ISO 639-1 ie
ISO 639-2 ile
ISO 639-3 ile  (en)
SIL   (en)
SIL {{{sil2}}}
Extracto in lingua
Declaration universal del derectos del homine - Art.1
Omni homes nasce líber e egal in dignitá e jures. Ili es dotat de rasone conscientie e deve acter vers unaltru in un spíritu de fraternitá.
Le Patre Nostre
{{{extracto2}}}
Translitteration
Lingua - Lista de linguas - Linguistica
Le logo de Wikipedia Visita le Wikipedia in Interlingue!

Interlingue, etiam cognoscite como Occidental, es un lingua auxiliar international de typo semi-naturalistic publicate primarimente in 1922 per Edgar de Wahl.

Sub le codice ie, Interlingue es un del cinque linguas auxiliar international, con Interlingua (ia), Esperanto (eo), Ido (io) e Volapük (vo), includite in le standard ISO 639 basic (de duo litteras, il ha anque un abbreviation de tres litteras).

Origine del nomine de Interlingue[modificar | modificar fonte]

A su publication original in 1922, le lingua esseva nominate Occidental, sed in 1949, le vice-presidente del Occidental-Union Ric Berger convinceva le Union a cambiar le nomine a Interlingue pro ration de objectiones politic contra le nomine veniente ab Europa oriental. In addition ille sperava que le lingua poterea al fin fusionar se con le Interlingua de IALA que a ille tempore esseva ancora in disveloppamento. Clarmente isto non ha evenite; plus tosto le cambiamento facilitava le transition del parlantes de Occidental al Interlingua de IALA.

Historia[modificar | modificar fonte]

Comenciamento[modificar | modificar fonte]

Edgar de Wahl annunciava le creation de Occidental in 1922 con le prime emission del magazin Cosmoglotta, publicate in Tallinn, Estonia, sub le nomine de Kosmoglott. Occidental esseva un producto de annios de experimentation personal sub le nomine Auli (auxiliary language), que il usava ab 1906 usque 1921 e que depost ganiat le supernomine proto-Occidental. De Wahl, originalmente un defensor de Volapük e depost de Esperanto, comenciava crear Occidental depost le fiasco del votation por reformar Esperanto in 1894.

De Wahl correspondeva con altere creatores de linguas, inter illos le mathematico italian Giuseppe Peano (creator de Latino sine flexione), de qui obteniva un appreciation pro su selection de vocabulario international, et Waldemar Rosenberger le creator de Idiom Neutral.

Post su annuncio in 1922, Occidental esseva quasi complete. De Wahl intendeva non annunciar le lingua dum alicun annos, sed decideva accelerar su publication post audir que le Liga de Nationes habeva comenciate un inquesta super le question de un lingua international. Le prime publication cognoscite in Occidental, titulate Transcendent Algebra per Jacob Linzbach, appareva pauc ante que Kosmoglott comenciava.

Occidental comenciava a reunir adherentes a causa de su legibilitate, in despecto de un complete manco de grammaticas e dictionarios. Duo annos plus tarde in 1924, de Wahl scribeva que ille correspondeva con circa 30 personas "in bon Occidental" malgrado le manco de material de apprentissage, e usatores de altere linguas comenciava adherer ad Occidental. Le prime dictionario, le Radicarum Directiv, un collection de parolas radices de Occidental e lor equivalentes in octo linguas, esseva publicate in le anno sequente.

Kosmoglott etiam esseva un foro pro diverse altere linguas planate, mesmo si illo era scripte principalmente in occidental. Le nomine esseva cambiate a "Cosmoglotta" in 1927 quando illo comenciava promover officialmente occidental in loco de altere linguas e, in januario, le sede editorial e administrative del magazin era translocate al quartiero Mauer de Vienna, nunc parte de Liesing. Multe del succeso initial de occidental in iste periodo esseva debite al nove sede central, insimul con le effortios de Engelbert Pigal, etiam ab Austria, cuje articulo "Li Ovre de Edgar de Wahl" attraheva interesse ad occidental ab usatores de ido. In Francia, su uso comenciava in 1928, e al initio del decennio sequente le communitate occidentalistic esseva establite in Germania, Austria, Svedia, Tchecoslovachia, e Suissa.

Le periodo de Vienna e le Secunde Guerra Mundial[modificar | modificar fonte]

Le periodo de Vienna etiam esseva marcate per le stabilitate financiari. Con le adjuta de duo importante sustentores, Hans Hörbiger, etiam ab Vienna e G.A. Moore ab London, Cosmoglotta prosperava in despecto del crise economic. Quando ambes moriva in 1941, Cosmoglotta era de novo fortiate depender de abonamentos e republicationes.

Le crescente movimento comenciava facer campanias plus assertive pro Occidental in le initio del decennio de 1930, utilisante su legibilitate immediate, contactante organisationes como interprisas, ambassadas, casas editorial e le Liga del nationes per litteras integralmente in Occidental, le quales era multe vices comprendite e respondite. Registrationes de Occidental parlate pro distribution e reproduction in grammophonos era facte pro le prime vice in celle periodo.

Le annos inter 1935 e 1939 esseva particularmente active pro Cosmoglotta e un secunde edition del periodico era publicate. Originalmente intitulate Cosmoglotta-Informationes, illo bentosto esseva renominate Cosmoglotta B, concentrate re themas de natura plus interne, como questiones linguistic, reportos de Occidental in le novas e actualisationes financiari. In le initio de 1936, sin contar le 110 editiones de Cosmoglotta e altere periodicos e bulletins, un total de 80 publicationes existeva in Occidental e re le lingua ipse.

Sed le annos ante le Secunde Guerra Mundial presentava difficultates pro Occidental e altere linguas planificate. Illos era prohibite in Germania, Austria e Tchecoslovachia, fortiate dissolver se, e surveliate per le Gestapo, le qual etiam destrueva material educative.

Le prohibition del uso de linguas auxiliar in Germania esseva particularmente damnose, nam celle pais esseva ubi le majoritate del occidentalistas viveva al tempore. Le incapacitate acceptar pagamentos pro subscriptiones esseva un colpo financial que continueva post le guerra, insimul con le division de Germania in zonas de influentia, qualque non permitteva pagamentos.

De Wahl, in Tallinn, era incapace communicar con le Occidental-Union in Suissa desde 1939 usque octobre 1947, primo a causa del bello e postea a causa del interception de correo inter Suissa e le Union sovietic. Non essente consciente re isto, de Wahl esseva disconcertate coram le manco de responsa ad su continue litteras; mesmo un grande collection de poesia traducite ad in Occidental nunquam era livrate. Le unic littera recipite de su parte in Suissa arrivava in 1947, demandante al Occidental-Union quare illo non respondeva ad ulle de su correspondentia. Interea, le casa de de Wahl e su integre bibliotheca era destruite dum le bombardamento de Tallinn. De Wahl ipse era incarcerate dum un periodo post haber refusate quitar Estonia verso Germania, e postea se refugiava plus tarde in un hospital psychiatric ubi ille passava le fin de su vita.

Le initio del guerra in 1939 interrumpeva le publication de ambe Cosmoglottas usque 1940, sed in 1941 le Cosmoglotta B recomenciava esser publicate e continuava usque 1950. Un edition de Cosmoglotta A o B esseva publicate cata mense inter januario 1937 e septembre 1939, e postea (post le choc initial del guerra) cata mense desde septembre 1941 usque junio 1951. Dum le guerra, solmente illi del neutral Suissa e Svedia poteva dedicar se totalmente al lingua, organisante activitates semi-official.

Dum le bello, le occidentalistas notava que le lingua esseva frequentemente permittite in le uso de telegrammas intro e foras de Suissa, (specialmente verso e desde Svedia) mesmo sin recognoscimento official, e on pote supponer que le censores comprendeva lo e forsan pensava que illos esseva scribite in espaniol o romancio (un parve sed tamen official lingua de Suissa). Isto permitteva alicun communication inter le occidentalistas suisse e svedese. Le altere centros de activitates pro Occidental in Europa non cognosceva le mesme fato, le stocks de materiales de studio in Vienna e Talinn habeva essite destruite per le bombadamentos e numerose occidentalistas era inviate ad campos de concentration in Germania e Tchecoslovachia.

Le contactos era re-establite pauco post le bello per celles qui remaneva, per litteras ab paises tal como Francia, Tchecoslovachia, Finlandia e Grande Britannia, le quales arrivava ad Cosmoglotta. Le scriptores se monstrava preste de novo recomenciar le activitates pro le lingua. Cosmoglotta habeva abonatos in 58 citates de Suissa pauc menses ante le fin del Secunde Guerra Mundial in Europa, e Cosmoglotta A recomenciava esser publicate de novo in 1946.

Standardisation del lingua[modificar | modificar fonte]

Dum le bello, multe occidentalistas se dedicava standardisar le lingua. De Wahl habeva create le idioma Occidental con un serie de characteristicas immutabile, sed credeva que, como illo sequeva le "regulas del vita", isto dava ad illo un base assatis solide pro sequer un "evolution natural" con flexibilitate que permitterea al tempore e al practica se occupar re qualcunque modificationes que se averarea esser necesse. Como resultato, alicun parolas habeva plus quam un forma admissibile, lo que non poterea esser resolvite per decreto solmente, tunc lassante le decision final al communitate con le inclusion de ambe formas possibile in le prime dictionarios de Occidental. [54] Un pertinente exemplo es le verbo scrir (scriber) e un altere forma possibile, scripter, ambes creante derivationes internationalmente recogniscibile: scritura e scritor ab scrir, o scriptura e scriptor ab scripter. De Wahl exprimeva un preferentia pro scrir, trovante scripter aliquanto pesante, sed commentava que le ultime certo era permissibile e que Occidental poterea sequer un similar evolution como le natural linguas in le quales ambe formas entra in commun uso, le forma plus longe habente un plus ponderose e formal character e le plus curte forma un plus legier e plus quotidian tono (como in le parolas anglese pro historia, story e history).[55]

Orthographia era un altere area ubi plure possibilitates existeva, a saper etymologic orthographia (adtractiv, obpression), historic orthographia (attractiv, oppression), o simplificate orthographia (atractiv, opression).[56] Le simplificate orthographia eventualmente deveniva le standard desde 1939.[57] Con questiones ancora remanente re le official forma de alicun parolas e un manco de general materiales destinate pro le grande publico,[58] multe tempore dum le Secunde Bello Mundial era passate re le standardisation del lingua e elaboration de cursos, e a causa del continue guerra, in augusto 1943, le decision esseva prendite crear un academia interime pro officialisar iste processo.[51]

Iste processo justo comenciava non multe tempore ante le bello e le occidentalistas suisse, isolate ab le ceterum del continente, optava concentrar se in preparar materiales instructional ante le fin del guerra.

IALA, Interlingua e cambio del nomine a Interlingue[modificar | modificar fonte]

Le International Auxiliary Language Association (IALA), fundate in 1924 pro studer e determinar le melior lingua planate pro communication international, esseva, in le prime momento, viste con suspicion per le communitate de Occidental.

Stagnation e renascentia[modificar | modificar fonte]

In annios recente nove libres esseva publicate in Interlingue como Le parve principe, le Evangelio de Sancte Marco, Salute, Jonathan!, e obras de Vicente Costalago: Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas, Antologie hispan, Fabules, racontas e mites e Li tresor de Fluvglant.

Grammatica[modificar | modificar fonte]

Litteratura[modificar | modificar fonte]

Le majoritate del textos litterari in Interlingue ha essite publicate in Cosmoglotta. Altere textos ha essite publicate in li magazine Helvetia, e altere, in un minor quantitate, como libros.

Ultime obras[modificar | modificar fonte]

  • Li Romance de Photogen e Nycteris de George MacDonald, e translatate per David MacLeod in 2019[1].
  • Kinderseele, de Hermann Hesse, traductet per Dave MacLeod in januario 2021.
  • Li últim rendevú o esque rendevús es dangerosi?, de Dorlota Burdon e publicate in martio 2021[2].
  • Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas, scripte per Vicente Costalago[3] e publicate li 26 martio 2021.
  • Antologie hispan, scripte per Vicente Costalago[4] e publicate le 9 augusto 2021.
  • Fabules, racontas e mites, scripte per Vicente Costalago [5] e publicate le 20 decembre 2021.
  • Li tresor de Fluvglant, scripte per Vicente Costalago[6] e publicate le 22 februario 2022.

Opiniones super Interlingue[modificar | modificar fonte]

Alexander Gode[modificar | modificar fonte]

A prime vista Occidental, postea appellate Interlingue, es multo similar a Interlingua. In illo on recognosce le vocabulario international a grande mesura. Regrettabilemente su autor, Edgar de Wahl, non toto se disintricava de certe principios dominante durante le pasate decennios in le campo del construite linguas auxiliar. In Occidental on observa tractos que rememora al regularismo de Esperanto e Ido e al simplice conception de internationalitate de istos e Novial. Isto on vide in le duplication de qualque suffixos (-age/-agie, -ario/-arium, -ería/-eríe, -essa/-esse, -it /-it), e le introduction de finales distinctive pro le substantivos (-e) e le adjectivos (-i) pro responder a un exigentia de monosemia. Multe parolas esseva prendite extra le latinitate europee ab germano, anglese e svedese. On ha laudate Occidental pro su famose regula de Wahl. Sed non es iste ingeniose regula un tentativa de incorporar un grande serie de derivationes verbal in un simplification, requirite pro satisfacer al desiro axiomatic a combinar regularitate absolute con un maximo de internationalitate? Le internationalitate debeva ceder al regularismo.

Ingvar Stenström[modificar | modificar fonte]

Occidental (post 1949 nominate Interlingue) esseva ante Interlingua le melior utilisation del vocabulario international de facto existente como lingua auxiliar. Mi prime contacto con Occidental via Cosmoglotta inspirava in me un ira contra le propagandistas esperantistic a causa de lor horrificante e grotesc misrepresentation de ille lingua. Certe cosas me choccava: strax, flicca, til, sed in le grande lineas illo esseva un revelation a me. Sed adherer a illo? No. Nulle litteratura, nulle cursos, congressos, o "coidealistas" a contactar. Le fiasco de ille bon solution se trova sur le plano promotional: le ex-volapükistas, ex-esperantistas e ex-idistas continuava a discuter in lor Turre de Ebore. Poc e povre manuales e dictionarios restringeva efficacemente le circulos de homines que haberea volite studiar e usar lo.

Un certe "attitude de Couturat" remaneva. De Wahl, linguista genial, pareva in su scriptos esser un poco orgoliose e non multo democratic. Le cognite interlinguistico Erik Berggren, Svedia, qui ha incontrate de Wahl personalmente, ha un toto altere impression de ille, sed ille certo non inspirava le sympathia a su personalitate como lo face Dr. Zamenhof quasi universalmente. Appellar a su adjuta le emotiones e le sentimentos semblava tanto lontan de Occidental como de Ido durante su prime periodo.

Isto es secundo mi conviction – post haber studiate ben le historia del linguas universal, un error grave.

Le transition en bloc del occidentalistas a Interlingua haberea essite un passo natural. Nos les saluta un post le altere ancora hodie cordialmente benvenite. Imagina a vos qual experientias utilissime illes pote apportar – e al mesme tempore influentiar Interlingua per lo que esseva bon in Occidental – "regularitate quando possibile"![7]

Specimines[modificar | modificar fonte]

Patre nor[modificar | modificar fonte]

Patre nor, qui es in li cieles. Mey tui nómine esser sanctificat, mey tui regnia venir. Mey tui vole esser fat qualmen in li cieles talmen anc sur li terre. Da nos hodie nor pan omnidial, e pardona nor débites, qualmen anc noi pardona nor debitores. E ne inducte nos in tentation, ma libera nos de lu mal.

Voltaire[modificar | modificar fonte]

In su "Histoire d'un bon brahmin" Voltaire narra li vicissitúdines de un old sagi brahmane qui cadet in desesperantie, constatante que su long-annual studies hat finalmen ductet le a nequó. Plu il profundat se in li cosas, plu il sentit acrescer li póndere de su ignorantie. Su deve esset inseniar li altres, ma on posit le questiones a queles il self ne savet dar un just response. Omni to rendit le profundmen infelici.

Occidental[modificar | modificar fonte]

Mi constata ancor un vez, que Occidental es un lingue occidental, e pro to usar anc un occidental historic heredat transcription, e li usationes del Arab Japanes etc, por nos ne es obligativ.[8]

Erra[modificar | modificar fonte]

It es un erra creder que li multitá de systemas ha impedit li solution del problema.[9]

Visita de un amíco[modificar | modificar fonte]

Li 2 may noi havet li plesura del visita de Dr. F. Schmolinsky, ex Germania, con su marita. Du semanes antey nor excellent propagandist, sr. Lienhard de Zurico, passat che nos pos un viage a Munchen. Ex li raportes de nor visitatores noi aprendet con joya que hay un renascentie interlinguistic in Germania. Noi posse expectar tre bon resultates in ti land por li proxim tempor.[10]

Conosset sur li tot terra[modificar | modificar fonte]

Interlingue, li modern lingue international, es basat sur li vocabules international, conosset sur li tot terra. Su pronunciation es natural, su grammatic es simplic e regular.

Referentias[modificar | modificar fonte]

  1. Li Romance de Photogen e Nycteris
  2. archive.org
  3. Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas
  4. Antologie hispan
  5. Fabules, racontas e mites
  6. Li tresor de Fluvglant
  7. Discurso al Conferentia International de Interlingua, Nederland 1989, imprimite in Interlinguistica e Interlingua: Que pote nos apprender ab le alteres e ab lor experientias de un seculo? p. 39-40, per Ingvar Stenström. Redigite pro orthographia e abbreviationes.
  8. E. Von WAHL in Kosmoglott. DELPHOS: The future of International Language, by E. Sylvia Pankhurst, London.
  9. "Samples of Constructed Languages", One Language for the World, Mario Pei. 1958.
  10. Pei, 1958 (como un exemplo de "Cosmoglotta").

Ligamines externe[modificar | modificar fonte]

Wikipedia
Le Interlingue ha su proprie edition de Wikipedia.