Grammatica de interlingua

Pro altere usos, vide Grammatica de interlingua (disambiguation).

Le grammatica de interlingua es un grammatica anglo-romance simplificate. Illo es plus simple que le grammatica anglese o le grammatica del linguas romance, germanic e slave. Le intention del IALA esseva, que interlingua sia, essentialmente, regular, simple a apprender e inseniar e le "medio" del principal linguas romance de origine europee.

Parolas (terminos) essential son: tempore, genere, numero, persona, modo, morphema, partes del phrase, syntaxe, semantica, phonema, phonetica, phonologia. Illos non son explicate hic.

Pronomine

Introduction

Un pronomine (pronunciate pronomine) es un parola que es usate in vice de un substantivo o pro repeter un persona o cosa o pro concretisar le persona o le cosa (p.ex. le demonstrativos e le indefinitivos usate como adjectivos).

Pronomines personal - singular
Persona	Genere	Subjecto	Objecto	Post un preposition (con me, sin te etc.)	Possesive
1e		io	me	me	mi(e)
2e		tu	te	te	tu(e)
3e	masculin	ille	le	ille	su(e)
	feminin	illa	la	illa
	neutre	illo	lo	illo
Pronomines personal - plural
Persona	Genere	Subjecto	Objecto	Post un preposition	Possesive
1e		nos	nos	nos	nostre
2e		vos	vos	vos	vostre
3e	masculin	illes	les	illes	lor(e)
	feminin	illas	las	illas
	neutre	illos	los	illos
Pronomines il e on
		Subjecto	Objecto	Post un preposition	Possesive
Pronomine impersonal		il	-	-	-
Prononime indefinite		on	uno	uno	su(e)

Ultra isto il ha altere, minus usate pronomines como:

• yo = io,
• ego = io,
• il = ille,
• illi = illes,
• uno = on.

Ego proveni ab parolas como egoismo, egoista, yo, il e illi es probabilemente prestate ab occidental.

Pronomines il e on

Le pronomine impersonal il es ustate in constructiones impersonal. Exemplos es:

• Il ha un problema.
• Il pluve.
• Il ha quatro saisones in le anno.
• Il es ver que si tu caleface aqua, illo ferve.

Le pronomine indefinite on es usate pro referer a personas indefinite. Exemplos es:

• In Francia on parla francese.
• Amar uno es respicer uno.

Pronomines possesive

Le pronomines possesive curtate es usate ante substantivos dum illos non es precedite per le articulo. Ultra isto le versiones longe es usate. Exemplos:

• Mi amico.
• Mi casa.
• Le mie casa.
• Mi auto es plus rapide que le tue.
• Deo mie!
• Isto es tu camisa. Iste es le tue. Le mie es ibi, detra le muro.

Le pronomines pessesive es adjectivos e como omne adjectivos pote esser usate como pronomines e nomines:

• Isto es tu libros. Illos es le tues. Le mies es ibi.

Pronomines reflexive

In disveloppamento.

Pronomine demonstrative

Demonstrativos
Rolo	Numero	Genere	Proxime	Remote
Adjectivo	–	–	iste	ille
Pronomine	Sing.	masculin	iste	(ille)
		feminin	ista	(illa)
		neutral	isto	(illo)
	Plur.	masculin	istes	(illes)
		feminin	istas	(illas)
		neutral	istos	(illos)

Nota: Iste schema non es conforme al explication de Interlingua - dictionario basic (Thomas Breinstrup, Italo Notarstefano, UMI 2011 (vide pagina 100), que explica isto como pronomine ver; iste como adjectivo solmente. On cognosce le genere grammatical del subjecto per le significantia del subjecto, si illo es un persona masculin, feminin, un cosa o un animal. Iste sempre besonia un substantivo sequente.

Pronomines indefinite

Exemplos: alicuno/alcuno, alique/qualcosa, altere, cata, certe, mesme, multe, multo, necun, necuno, nemo, nihil, nulle, omne, on, plure, poc, poco, qualcosa, quecunque, quicunque, tal, tote, ulle, uno, una

Pronomines interrogative e relative

qui... pro personas e que...? pro cosas: a qui, pro qui, con qui, de qui

cuje (adjective), genitivo; pronomine relative: cuje; cerca 'cuje' in le Wikipedia

qual (adjective); como pronomine relative: le qual, plural: le quales

Articulo

Le articulo indefinite es in omne casos un, e le articulo definite es in omne casos le. Illo exhibi nulle accordo in forma con le substantivo sequente (non cambia con le numero - sia singular, sia plural - o con le genere).

articulo indefinite	articulo definite
un patre	le patre (sing.), le patres (pl.)
un infante	le infante (sing.), le infantes (pl.)
un amica	le amica (sing.), le amicas (pl.)

Substantivo

Genere

Le grande majoritate del substantivos fini in un del vocales -a (pagina), -e (libertate) e frequentemente -o (fructo). Quando le termination -o occurre in un parola que designa un esser masculin, le correspondente feminin pote esser representate per le mesme parola con le termination substituite per -a. Exemplos:

• amico -> amica,
• maestro -> maestra,
• italiano -> italiana.

Le substantivo feminin es a vices create per le suffixo -essa:

• tigre -> tigressa,
• duce -> duchessa.

Numero

Le plural es formate per le addition de -s. Si le substantivo fini in un consonante, le desinentia es -es; e si iste consonante es -c, le desinentia es -hes (pro mantener le pronunciation de [k]):

singular	plural
fructo	fructos
tempore	tempores
planta	plantas
generation	generationes
roc	roches
albricoc	albricoches

Parolas prestate ab altere linguas forma le plural in le modo irregular:

• film -> films,
• club -> clubs,
• chef -> chefs.

Adjectivo

Le grande majoritate del adjectivos fini in le vocal "-e" (delicate, parve), o in un del consonantes -l, -n, -r, -c (natural, equal, american, par, cyclic). Adjectivos placiate immediatemente presso un substantivo seque le substantivo (isto es le normal e le plus frequente). Adjectivos multo usate sovente se trova ante le substantivo: un bon homine, le bon infantes, le belle flor, belle flores. Si il ha duo adjectivos que ha relation con le substantivo, un de illos es placiate ante le substantivo, le altere post le substantivo: le recente publication extraordinari.

Le adjectivo ha nulle inflexion o accordo adjectival (exemplos: Le parve femina es belle. Parve feminas es belle). Grados de comparation de adjectivos es exprimite per le adverbios plus e minus. Quatro adjectivos ha synonymos parallel de su grados regular de comparation.

adjectivo	comparativo	superlativo
grande	plus grande (= major)	le plus grande (= le major = maxime)
parve	plus parve (= minor)	le plus parve (= le minor = minime)
bon	plus bon (= melior)	le plus bon (= le melior = optime)
mal	plus mal (= pejor)	le plus mal (= le pejor = pessime)

adjectivo	comparativo	superlativo
grande	minus grande	le minus grande
parve	minus parve	le minus parve
bon	minus bon	le minus bon
mal	minus mal	le minus mal

Adverbio

Un adverbio es un parola, que da plus de informationes de un verbo, un adjectivo o un altere adverbio. Pro formar adverbios -mente es addite al adjectivo:

• normal - normalmente, recente - recentemente

Si le ultime littera del parola es un -c, on adde -amente:

• public – publicamente, ric – riccamente

Exemplos de adverbios in interlingua: ubi?, hic, ibi, la, illac; quando?: ora, nunc, tosto, postea, antea, pois, heri, hodie, deman, jammais, olim, quandocunque, frequentemente, sovente, rarmente, intertanto, nunquam, non jammais; como?: assi, si, altere, tal(mente), ben, quanto?: tanto, multo, poco, pauco, aliquanto, plus, minus; tamen, dunque

Adverbio interrogative

Exemplos: ubi, quando, quanto, como, proque, perque

Verbo

Conjugation

In interlingua il ha 3 conjugationes. Illos es -ar, -er, e -ir. Le conjugationes es independente del persona grammatical, genere e numero. Le verbos depende solmente del tempore grammatical. Tote le formas del verbo pro tote le pronomines personal (io, tu, ille, etc.) es identic intra un conjugation intra un tempore grammatical.

Le verbos in Interlingua fini in -ar, -er o -ir in le infinitivo, e con -a, -e, o -i in le presente. Le passato simple, futuro e modo conditional se forma per suffixos al forma presente − respectivemente -va, -ra e -rea (-ra e -rea sempre accentuate como indicate per le sublineamento ci).

Le duo participios etiam se forma con suffixos. Le participio presente se forma con le suffixo -nte (o -ente si le verbo fini -ir). Le participio passate se forma con le suffixo -te (ma con verbos in -er le termination cambia ab -ete a -ite).

Pro le tres typos de verbos – parlar (-ar), vider (-er), audir (-ir) – le septe formas essential pro le modos e tempores simple + le duo participios es:

Formas essential del verbos
Tempore	finales	verbos in -ar	verbos in -er	verbos in -ir
Infinitivo	-r	parlar	vider	audir
Presente	–	parla	vide	audi
Passato	-va	parlava	videva	audiva
Futuro	-ra	parlara	videra	audira
Conditional	-rea	parlarea	viderea	audirea
Participio presente	-(e)nte	parlante	vidente	audiente
Participio passate	-te	parlate	vidite	audite

Tempores composite

Pro cata forma del tempores del verbo, hic pro le modello crear (un verbo in -ar), vide le formas sequente:

\ activo simple persona	Infinitivo	Presente	Passato	Futuro	Conditional
io, tu, ille, illa, illo nos, vos, illes, illas, illos	crear	crea	creava	creara	crearea
\ activo ...	Infinitivo perfecte	Perfecto	Plusquamperfecto	Futuro perfecte	Conditional perfecte
io, tu, ille, illa, illo nos, vos, illes, illas, illos	haber create	ha create	habeva create	habera create	haberea create

Le tempore perfecte (passate composite) ha le mesme signification como le passato simple.

Altere tempores

Altere formas del verbos include:

• Gerundio: Le infinitivo pote esser usate como un substantivo. Quando il es appropriate, le gerundio pote esser pluralisate. Exemplo: Le rimar es difficile, quando on non es un poeta. Iste lamentar eterne me enoia.
• Imperativo: Il ha duo formas del imperativo. Le forma presente es plus directe, e le infinitivo es plus impersonal. Exemplos: Non fuma in iste local! Non fumar!
• Cohortativo: Un tempore que suggere un action e es plus dulce que le imperativo. Le verbo usa le forma presente e le phrase comencia con que. Exemplo: Que nos compra gelatos!

Le participio presente es usate como un adjectivo o un verbo in un proposition participial. Le participio passate es usate como un adjectivo, un verbo in un proposition participial e pro formar tempores composite.

Passivo

Le passivo (o voce passive) es formate per esser in le tempore pertinente, le participio passate del verbo pertinente, e le preposition per pro indicar le agente del action. Concernente le altere formas de passivo, vide: Formas del passivo, comparation inter Interlingua e Novial

\ passivo simple	Infinitivo	Presente	Passato	Futuro	Conditional
io, tu, ille, illa, illo nos, vos, illes, illas, illos	esser create	es create	esseva create	essera create	esserea create
\ passivo ...	Infinitivo perfecte	Perfecto	Plusquamperfecto	Futuro perfecte	Conditional perfecte
io, tu, ille, illa, illo nos, vos, illes, illas, illos	haber essite create	ha essite create	habeva essite create	habera essite create	haberea essite create

Accusativus cum infinitivo

Interlingua como latino, anglese e linguas romanic permitte le uso del accusativus cum infinitivo (lat. accusativo con infinitivo) i.e. un construction ubi infinitivo sta insimul con accusativo. Exemplos es:

Le matre faceva le doctor venir.

Le matre faceva venir le doctor.

Io senti le nausea montar.

Io audi le venir.

Io le audi venir.

Owen la reguarda vader.

Etc.

Verbos irregular

Formas irregular de tres verbos

Formas irregular de esser
	Persona	Singular	Plural
Tempore presente	1e	so	somos
	2-3e	es	son
Passato	era
Futuro	sera
Conditional	serea
Imperativo, subjunctivo	sia

Tres verbos in interlingua: esser, haber, vader ha prevalente formas simplificate:

• es = esse,
• ha = habe,
• va = vade.

Le majoritate del usatores de interlingua usa iste formas. Ultra isto esser e vader ha altere, minus popular formas irregular. Le formas irregular de esser es:

• ser = esser,
• so = (io) es,
• son = (nos, vos, illes etc.) es,
• somos = (nos) es,
• era = (io, tu etc.) esseva,
• sera = (io, tu etc.) essera.

Formas irregular de vader
	Persona	Singular	Plural
Tempore presente	1e	va	vamos
	2-3e		van

Ultra illo sia es imperativo e subjunctivo de esser. Le subjunctivo es usate in secundari propositiones pro indicar que le declaration es incerte o hypothetic. Exemplos:

• Sia felice!
• Que on sia caute!
• Ille interveniva a fin que iste falta sia impedite.
• Io non crede que ille sia folle.

Le formas irregular de vader es:

• van = (nos, vos, illes etc.) va,
• vamos = (nos) va.

Participios presente irregular

Alcun rar verbos finiente con -er ha participios presente irregular finiente con -iente in vice de regular -ente. Illos es facer, saper, caper, lor compositiones, e tote verbos terminante se con -ciper, -ficer, -jicer, -spicer. Exemplos:

• caper -> capiente,
• facer -> faciente,
• saper -> sapiente,
• calefacer -> calefaciente,
• reciper -> recipiente,
• sufficer -> sufficiente.

Verbos con duo themas

In disveloppamento.

Numeral

Un numeral es un parola, que indica le quantitate o le ordine de qualcosa. Il ha numerales pro le numeros cardinal e alteres, per exemplo pro le numeros ordinal, iterative, multiplicative, distributive, ...

Numeral cardinal

Numerales principal cardinal e ordinal es in le sequente tabula.

Numero	Numeral	Numero	Numeral
0	zero	20	vinti
1	un	30	trenta
2	duo	40	quaranta
3	tres	50	cinquanta
4	quatro	60	sexanta
5	cinque	70	septanta
6	sex	80	octanta
7	septe	90	novanta
8	octo	100	cento
9	novem, nove	1.000	mille
10	dece	1.000.000	million
		1.000.000.000	milliardo
		1012	billion
		1015	billiardo

Novem e nove ambes es variantes popular in interlingua.

Numerales major que 10 e minor que 100 es scribite con un tracto. Exemplos:

• 11 = dece-un,
• 12 = dece-duo,
• 13 = dece-tres,
• 21 = vinti-un,
• 22 = vinti-duo,
• 76 = septanta-sex.

Numeral ordinal

Le numerales ordinal principal es listate in le sequente tabula:

Numero	Ordinal
1	prime
2	secunde
3	tertie
4	quarte
5	quinte
6	sexte
7	septime
8	octave
9	none
10	decime
	ultime

Altere numerales

Per exemplo: un toto, un medie parte, 1/3 un tertio, 1/4 un quarto, 1/5 un quinto, 1/6 un sexto, 1/7 un septimo, 1/8 un octavo, 3/8 tres octavos, 1/10 un decimo, 7/10 septe decimos, 1/100 un centesimo;

simple, duple, triple, quadruple, quintuple, sextuple, septuple, octuple, nonuple, decuple, centuple;

decena, dozena, vintena, centena.

Preposition

Un preposition es un parola, que es usate ante un substantivo o pronomine pro crear un relation con altere parolas (personas o cosas abstracte o concrete).

Per exemplo: a, ab, ante, apud, a causa de, circum, concernente, con, contra, de, desde, detra, dum, durante, ex, excepte, extra, foras, in, infra, inter, intra, juxta, malgrado, per, post, presso, preter, pro, re, salvo, secundo, sin, sub, super, sur, trans, a transverso (de), ultra, usque, verso, via, ...

Conjunction

Un conjunction es un parola que connecte duo parolas o duo partes de un phrase. Conjunctiones es a vices describite como "parolas connectente".

Per exemplo: ante que, assi que, ben que, como, como si, depost que, desde, durante que, dum, durante que, e, e ... e, esque (particula interrogative), intertanto, ma, malgrado que, de maniera que, a mesura que, de modo que, nam, ni ... ni, nonobstante (que), o, o ... o, post que, proque, quando, quandocunque, que, sed, si, si, de sorta que, tanto … quanto, in tanto que, tanto plus que, tanto que, vice que, viste que, ...

| ante que | ben que | como | depost que | desde | dum (~ que?) | durante que | e | e ... e ... | esque | dum intertanto | ma | malgrado que | de maniera que | a mesura que | de modo que | nam | ni ... ni ... | nondum (~ que?) | o | o ... o ... | perque | postquam | proque | quando | quandocunque | que | sed | de sorta que | si | viste que

Interjection

Per exemplo: adjuta!, oh!, ah!, gratias!, si!, no!, certo!, ecce!, ab!, pfui!

Syntaxe

Le ordine del parolas generalmente es: subjecto – predicato – objecto. Per exemplo:

• Illes vide le libros.

Si le objecto es un pronomine personal, on usa le ordine: subjecto – objecto – predicato verbal. Per exemplo:

• Illes nos videva.

Con verbo modal plus infinitivo le objecto appare post le infinitivo:

• Illes poteva vider nos.

Construction de parolas

Introduction

Le Dictionario e le Grammatica de interlingua permitte creation de nove parolas mesmo si illos non occurre in le linguas fontal a 2 conditiones:

• illo applica prefixos e suffixos in modo logic,
• le nove formationes es comprehensibile e utile.

Formation de nove parolas in interlingua es dividite in le Grammatica in derivation e composition. Derivation es ligamento de suffixos, composition es ligamento de prefixos. Derivation in torno pote esser dividite in derivation ab substantivos, adjectivos e verbos.

Derivation ab verbos

Suffixos es addite o al prime thema o al secunde thema. Prime thema es simplemente le verbo sin le termination -ar/-er/-ir, pro exemplo:

• cantar –> cant,
• scriber –> scrib.

Secunde thema es o regular o irregular. Regular secunde thema es le prime thema plus le termination -at (pro verbos in -ar) o -it (pro verbos in -er e -ir). Exemplos:

• cantar –> cantat,
• scriber –> scribit.

Irregular secunde themas es listate in le IED juxta le verbos.

Il ha 15 suffixos postverbal in interlingua. Illos es:

-ada, -age, -eria, -nte, -ntia, -mento, -bile,

-ion, -ive, -ura, -or, -rice, -ori, -orio, -e.

Le prime 7 (-ada, -age, -eria, -nte, -ntia, -mento, -bile) es attaccate al prime thema. Le ultime 8 (-ion, -ive, -ura, -or, -rice, -ori, -orio, -e) es attaccate al secunde thema. Le suffixo -bile, que es normalmente attaccate al prime thema pote esser attachate al secunde thema quando illo se termina in -pt, -st, -s, -ss, o -x.

Un parte del suffixos ligate al prime thema (-nte, -ntia, -mento, -bile) require un elemento transitional e hinc ha duo o tres variantes dependente de suffixo e conjugation. Pro exemplo le suffixo -mento require le elemento transitional -a- pro verbos terminante se in -ar, e -i- pro verbos terminante se in -er o -ir. Alora illo ha duo variantes: -amento e -imento appendite al prime thema.

Le altere tres suffixos (-ada, -age, -eria) require nulle elemento transitional e alora ha solmente un variante.

Tote verbos in interlingua pote esser tractate como regular. Isto duce a pares pro verbos irregular como

facitor = factor,

agitor = actor,

etc.

Multe suffixos postverbal ha o signification identic (como -ion e -mento) o multo simile (como -ada, -age). Le uso de un suffixo particular es in grande mesura un question de tradition.

Exceptiones

Il ha verbos in le IED sin secunde thema listate que comporta como si illos habeva un secunde thema irregular. Un exemplo es le verbo depler que comporta quasi que illo habeva le alternation depl-/deplet- proque illo crea derivativos como

depler –> depletive, depletion

in vice de regular

depler –> *deplitive, *deplition.

Un subcategoria de tal verbos in interlingua es verbos sin secunde thema irregular que comporta quasi que illos habeva un secunde thema equal a lor prime thema. Exemplos es

• rebellar -> rebellion in vice de *rebellation,
• opinar -> opinion in vice de *opination.

Lista de suffixos postverbal

Sufixo	Appendite al thema...	Variantes (appendite al prime thema)	Significato	Exemplos	Nove formationes
-ada	prime	—	continuate o prolongate action de...	cavalcada, grilliada	lavar –> lavada, dormir –> dormada
-age	prime	—	action o processo de...	passage, dosage	administrar –> administrage, piscar –> piscage, guerrear –> guerreage
-eria	prime	—	Loco ubi... es facite. Arte, mestiero, commercio o practica de...; etiam: le producto de tal travalio.	raffineria, imprimeria	leger –> legeria, jocar –> jocheria
-nte	prime	-ante, -ente, -iente	Uno qui o lo que...	comenciante, presidente	convincer –> convincente inseniar –> inseniante
-ntia	prime	-antia, -entia, -ientia	Stato o qualitate de...	apparentia, provenientia	mancar –> mancantia, enoiar –> enoiantia, abhorrer –> abhorrentia
-mento	prime	-amento, -imento	Action o resultato de...	innobilimento, consentimento	traher –> trahimento, apprender –> apprendimento mancar –> mancamento
-bile	prime o secunde irregular quando illo se termina in -pt, -st, -s, -ss, o -x.	-abile, -ibile	Uno qui pote esser ...te o valente de ...ar/er/ir	eligibile, credibile	convincer –> convincibile
-ion	secunde	-ation, -ition	Action o resultato de...	partition, elevation	apprender –> apprension, cantar –> cantion
-ive	secunde	-ative, -itive	tendente a... habente le function de...	iterative, significative	reger –> regitive, observar –> observative
-ura	secunde	-atura, -itura	Action o resultato de...	creatura, politura	partir –> partitura, colliger –> collectura
-or	secunde	-ator, -itor	Un persona o cosa que exeque le action.	factor, actor	recenser –> recensitor, scander –> scanditor
-rice	secunde regular o irregular quando illo se termina in -t	-atrice, -itrice	Un femina qui exeque le action.	actrice, cantatrice	imperar –> imperatrice consumer –> consumitrice
-ori	secunde	-atori, -itori	pertinente a, o serviente pro le action de...	circulatori, transitori	iterar –> iteratori administrar –> administratori
-orio	secunde	-atorio, -itorio	Loco ubi, installation o instrumento con le qual... es facite.	laboratorio, observatorio	facer –> factorio, apprender –> apprenditorio
-e	secunde	-ate, -ite	Essente ...te. Habente ...te.	cantate, scribite	scriber –> scripte, crucifiger –> crucifixe

Bibliographia

• Gode; Blair (2005). Grammatica de interlingua.

Vide etiam

• Derivation de parolas in interlingua
• Formation de parolas derivate regularmente in interlingua
• Facile a leger in interlingua (pro trovar textos sufficientemente facile)
• Quadro Europee Commun de Referentia re Linguas, scala e nivellos de capabilitate del acquisition del lingua

Ligamines externe

• Grammatica de interlingua (in le pagina del UMI, www.interlingua.com)
• Breve Grammatica de Interlingua
• (italiano) Aspetti fondamentali della grammatica dell'Interlingua (per Paolo Castellina)