Saltar al contento

Lingua franca nova

Modificar ligamines
Pendente
De Wikipedia, le encyclopedia libere
(Redirigite ab Lingua Franca Nova)
Lingua franca nova
Lingua extincte
Nomine native:lingua franca nova, elefen
instantia de:lingua auxiliar international, lingua artificial
Create per: {{{creator}}} in {{{data}}}
Contexto: {{{contexto}}}
Parlate in: {{{statos}}}
Regiones:Parlate in: {{{region}}}
Periodo: {{{periodo}}}
Personas:200
Scriptura: alphabeto latin, alphabeto cyrillic
Typologia: {{{typologia}}}
Phylogenese:


 
   
    
     
      
       
        

Statuto official
Nationes: nulle
Regulate per: Q65446665
Codices de position
ISO 639-1
ISO 639-2
ISO 639-3lfn
Glottologling1267
LinguistList
Linguasphere
IETF IDlfn
SIL{{{sil}}} 
SIL{{{sil2}}}
Wikimedia IDlfn
Extracto in lingua
Declaration universal del derectos del homine - Art.1
{{{extracto}}}
Le Patre Nostre
{{{extracto2}}}
Translitteration
{{{translitteration}}}
Commons:Lingua Franca Nova
categoria principal:Categoria:Lingua Franca Nova
File:Flag of lingua franca nova.svg
Bandera de lingua franca nova

Le lingua franca nova o LFN es un lingua artificial create per le doctor C. George Boeree del Universitate de Shippensburg in Pennsylvania. Le lingua se basa super le francese, le italiano, le portuguese, le espaniol e le catalano. Illo se pronuncia phoneticamente, e se scribe con 21 litteras, o del alphabeto latin, o del alphabeto cyrillic.

Su grammatica es le de un creolo latin, multo simplificate.

Historia

[modificar | modificar fonte]

Boeree comenciava a designar Lingua Franca Nova in 1965,[1][2] con le scopo de crear un lingua auxiliar international simple, coherente e facile a apprender pro le communication international.[3] Il esseva inspirate per le Lingua franca mediterranee o "Sabir", un pidgin romance usate per marineros e mercatores europee como lingua franca in le Bassino mediterranee del seculos 11 a 18, e per varie creolos tal como le papiamento e le creol haitian. Il usava le francese, italian, portugese, espaniol e catalan como fontes lexic.

Lingua Franca Nova esseva presentate pro le prime vice in internet in 1998.[1] Un Grupo Yahoo![4] esseva create in 2002 per Bjorn Madsen, e illo attingeva circa 300 membros qui contribueva significativamente al evolution ulterior del lingua.

In 2005 Stefan Fisahn creava un wiki pro le lingua.[5] Le wiki esseva transferite a Wikia in 2009,[6] e postea esseva albergate directamente sur le sito web official in 2019.[7]

In 2007, Igor Vasiljevic creava un gruppo de Facebook, que ora ha plus de 740 membros.[8]

LFN recipeva un designation ISO 639-3 ("lfn") per SIL in januario 2008.[9]

In 2008 Simon Davies comenciava a facer importante actualisationes al dictionario "principal" consultabile de LFN-anglese.[10] Le dictionario es mantenite actualisate sur le sito web official,[11] con plus de 20.000 entratas, e esseva mesmo publicate in forma imprimite in 2018.[12]

In 2012 un romance completemente traducite in Lingua Franca Nova esseva publicate pro le prime vice in forma imprimite: La aventuras de Alisia en la pais de mervelias, que es le traduction per Simon Davies de Le aventuras de Alicia in le pais del meravilias de Lewis Carroll.[13][14]

In 2014 un nove sito web official esseva lanciate sur le dominio "elefen.org": illo offere varie materiales de inseniamento (como listas de parolas pro viagiatores, guidas de grammatica complete) disponibile in plure linguas, e alberga un wiki e le dictionario official consultabile. Alcun operas litterari completemente traducite in Lingua Franca Nova es etiam disponibile publicamente sur le sito web official pro le lectura. Le sito web contine ora un dialogo de conversation de exemplo: La conversa prima pro principiantes.

Le 18 de april 2018, le Wikipedia in Lingua Franca Nova, appellate "Vicipedia", esseva lanciate officialmente como un projecto regular de Wikipedia.[15]

Le 15 de maio 2020 sur le web e le 10 de maio 2021 in forma imprimite[16] esseva publicate le prime romance litterari original scribite in Lingua Franca Nova: La xerca per Pahoa,[17] per Vicente Costalago.

Le 5 de januario 2021, le creator del lingua, C. George Boeree, moriva de cancere pancreatic al etate de 68 annos.[18]

Orthographia e pronunciation

[modificar | modificar fonte]

LFN normalmente se scribe con le alphabeto latin. Un scriptura parallele usante le alphabeto cyrillic es disponibile tamben:[19][20]

alphabeto LFN
alphabeto latin abcdefghijlmnoprstuvxz
alphabeto cyrillic абкдефгхижлмнопрстувшз
API [a~ɑ][b][k][d][e~ɛ][f][ɡ][h][i/j][ʒ][l][m][n/ŋ][o~ɔ][p][r][s][t][u/w][v][ʃ][z]
Nomines abecedeeefgehaxijeelemenopeeresteuveexze

Le vocales del LFN (a, e, i, o, u) se pronuncia como in espaniol, italian e interlingua. Le diphthongos es ai [ai~ɑi], au [au~ɑu], eu [eu~ɛu]e oi [oi~ɔi] (como in "thai", "blau", "Europa" e "appoio" respectivemente).

Le litteras i e u es usate como semivocales ([j] e [w]) ante un vocal al initio de un parola, inter plure vocales e in cu e gu ante un vocal alsi. Le littera n se pronuncia como in "attinger" ([ŋ]) ante g e c, e in -ng al fin de un parola. Le litteras e e o pote variar in pronunciation, como indicate supra per tildes (~).

Ben que le accento tonic non es phonemic in LFN, le majoritate del parolas es accentuate super le vocal o diphthongo ante le ultime consonante (e.g. CA-sa, a-be-ON, BA-ia). Parolas sin un vocal ante le ultime consonante es accentuate sur le prime vocal (e.g. TI-o). Parolas se finiente in diphthongo es accentuate sur iste diphthongo (e.g. ca-CAU). Parolas se finiente in le duple vocales ae, ao, ea, eo, oa, oe o ui es accentuate sur le prime de iste vocales (e.g. i-DE-a). Le addition de -s o -es pro nomines plural non altera le accento tonic.

Le litteras k, q, w e y (ka, qua, wa e ya) es disponibile pro parolas e nomines proveniente de altere linguas. Allophonia es considerate acceptabile.[19][21]

Grammatica

[modificar | modificar fonte]

LFN es un lingua de typo SVO (subjecto - verbo - objecto). Modificatores grammatic es generalmente placiate post lo que illos modifica; locutiones prepositive e propositiones subordinate alsi.[19][22]

Ultra le plural in -s o -es, nomines es invariabile. Le function de un nomine in un phrase es determinate per le ordine del parolas e le prepositiones. Il ha 22 prepositiones, tal como a, de, en (in) e con.

Nomines es in general precedite per un articulo definite (la) o indefinite (un) o altere determinantes como esta (iste), acel (ille), alga (alicun), cada (cata, omne), multe e poca (pauc). Adjectivos possessive, numeros cardinal e le adjectivos bon e mal precede le nomine anque; ordinales lo seque. Varie pronomines es identic a o derivate de determinantes.

Le pronomines personal es invariabile:

persona singular plural
1 me nos
2 tu vos
3 el / lo / on los

El es usate pro gente e plus grande animales; Lo es usate pro toto altere. On es usate similarmente a "on" in interlingua e francese o man in german.

Pro le pronomines del prime e secunde personas, le reflexivos es identic al pronomines normal, mais le adjectivos possessive es mea (mi), tua (tu), nosa (nostre) e vosa (vostre). Pro formar le pronomines possessive, on usa la sequite per le adjectivo possessive (per exemplo, la mea).

Se es le pronomine reflexive del tertie personas singular e plural. Le adjectivo possessive del tertie personas singular e plural es sua.

Verbos es invariabile. Le verbo illo mesme representa le tempore presente e le infinitivo. Altere tempores e modos de conjugation es indicate per un particula ante le verbo:

tempore/modoparticulaexemplotraduction
presente-me vadeio vade
passatoiame ia vadeio vadeva
futurovame va vadeio vadera
conditionaltame ta vadeio vaderea

Adverbios como ja (jam) e verbos auxiliar como comensa (comenciar) permitte de adder precision. Le participio active (presente) fini in -nte e le passive (passate) in -da. Illos se pote usar con es (esser) pro formar le aspecto progressive e le voce passive respectivemente.

Adjectivos es invariabile e adverbios es identic al adjectivos correspondente. Adjectivos es placiate post nomines durante que adverbios es placiate post verbos mais ante adjectivos. Le comparative es formate con plu (plus) e min (minus), le superlative con la plu e la min.

Questiones es formate per adder esce (esque/an) al initio del phrase o usar un del plure parolas interrogative como cual (qual), ci (qui), do (ubi), cuando (quando) e perce (pro qual ration).[23] Iste mesme parolas, e altere parolas como si, ce (que), car (pro le ration que), se usa pro introducer propositiones subordinate.

Prepositiones include a, de, ante, pos (post), etc.

Conjunctiones include e, o e alsi ma (mais).

Grammaticas complete e detaliate de LFN es disponibile in anglese, francese, espaniol, esperanto e LFN.[24]

Litteratura

[modificar | modificar fonte]
La xerca per Pahoa, le prime libro original publicate in Lingua Franca Nova.

Le litteratura de Lingua Franca Nova consiste primarimente de duo typos de operas: textos original scripte directemente in le lingua e traductiones de operas ben cognoscite ab altere linguas. Le activitate litterari comenciava quasi immediatemente post que le lingua esseva introducite, quando le prime usatores comenciava a experimentar con le scriptura e le traduction.

Le prime traduction litterari cognoscite in Lingua Franca Nova esseva “Hills Like White Elephants” per Ernest Hemingway, traducite in 1999 per Daniel Alegrett. Iste prime traduction reflecte le stadio formative del lingua e marca le initio de su tradition litterari.

Con le tempore, multe operas additional esseva traducite in Lingua Franca Nova, includente contos curte, novellas, e textos classic per autores ben cognoscite. Inter le scriptores de qui le operas ha essite traducite es Edgar Allan Poe, Oscar Wilde, Antoine de Saint-Exupéry, Lewis Carroll, Charles Dickens, e William Shakespeare. Iste traductiones adjutava a establir un prime fundamento litterari pro le lingua. Inter le principal traductores es C. George Boeree, Simon Davies, e Michel Gaillard.

Le scriptura original se ha anque disveloppate intra le communitate linguistic. Le poesia es un del generos le plus prominente, con contributiones notabile de Guido Crufio, qui ha scripte plure poemas in Lingua Franca Nova.

Un numero de importante projectos litterari e de traduction ha essite realisate per Vicente Costalago. Istes include le traduction del Quatro Evangelios, le elegia “Adio” scripte post le morte de C. George Boeree, le prime novella original in le lingua, “La xerca per Pahoa” (publicate in 2020), plure libros pro infantes e adaptationes de contos traditional como “Encontra la familia,” “Blancaneva,” e “Fables de Esopo,” e alcun manuales como Cultur Clasica.

Ben que le litteratura de Lingua Franca Nova es ancora relativemente juvene, illo continua a crescer per nove traductiones, poemas, contos, e operas educative. Le communitate de parlatores de Elefen continua a expander se e a disveloppar un cultura litterari distinctive in le lingua.

Exemplo

[modificar | modificar fonte]
Nosa Padre
lingua franca novaInterlingua
Nosa Padre ci es en sielo
Ta ce tua nom es santida
Ta ce tua rena veni
Ta ce tua vole aveni
En tera como en sielo
Dona oji nosa pan dial a nos
E pardona nosa detas a nos
Como nos pardona la detas de otras
E no dirije nos a tenta
Ma libri nos de malia
Amen		Nostre Patre, qui es in le celos,
que tu nomine sia sanctificate;
que tu regno veni;
que tu voluntate sia facite
super le terra como etiam in le celo.
Da nos hodie nostre pan quotidian,
e pardona a nos nostre debitas
como nos pardona a nostre debitores,
e non duce nos in tentation,
sed libera nos del mal.
Amen
lingua franca nova (audio)
lingua franca nova es desiniada per es un lingua vera simple, coerente, e fasil aprendeda, per comunica internasional. El ave varios cualia bon: lingua franca nova es concipite pro esser un lingua particularmente simple, coherente e facile de apprender, pro communication international. Illo ha varie qualitates positive:
  • Lo ave un numero limitada de fonemes. El sona simila a italian o espaniol.
  • Il ha un numero limitate de phonemas. Pronunciation es simile al italiano o espaniol.
  • Lo es scriveda como el sona. No enfante deve pasa multe anios studia nonregulas!
  • Illo es un lingua phonetic. Nulle infante debe passar multe annos a studiar exceptiones!
  • Lo ave un gramatica vera simple e regula. El es min complicada en esta caso como engles o indonesian.
  • Illo ha un grammatica simple e regular. Illo es minus complicate que le anglese o indonesiano.
  • Lo ave un grupo limitada e tota regula de afises produinte per crea parolas nova.
  • Illo ha un gruppo limitate e regular de affixos usate pro le creation de nove parolas.
  • Lo ave regulas de la ordina de parolas bon definada, como multe linguas major.
  • Illo ha regulas ben definite pro le ordine del parolas, como multe linguas principal.
  • Lo ave un lista de parolas fundada en la linguas roman moderne. Esta linguas es comun e influensente, e ia contribui la parte major de parolas engles.
  • Illo ha un lexico fundate in le linguas romanic moderne. Iste linguas son commun, influentiava altere linguas e contribueva le grande parte del vocabulario anglese.
  • Lo es desiniada per es asetante natural de parolas tecnical de latina e elenica, la "norma de mundo" per fato.
  • Illo es concipite pro acceptar naturalmente neologismos technic derivate del latin e del greco, de facto "le norma mundial".
  • Lo es desiniada per aperi plu parte "natural" per los ci comprende la linguas roman, ma no min fasil per otras.
  • Illo es concipite pro apparer relativemente "natural" al quales qui son familiar con le linguas romanic, sed non minus facile pro alteres de apprender.

(Lo=Illo)

Referentias

[modificar | modificar fonte]
  1. 1 2 Error de citation: Etiquetta <ref> invalide; nulle texto esseva fornite pro le refs nominate “beginning”.
  2. ↑ Boeree, C. George. Istoria de elefen (in lingua franca nova).
  3. ↑ Bartlett, Paul O. (30 de novembre 2005). Conlangs and International Auxiliary Languages.
  4. ↑ Lingua Franca Nova (LFN).
  5. ↑ LinguaFrancaNova (in lingua franca nova).
  6. ↑ Paje xef (in lingua franca nova). Archivo del original create le 8 de maio 2013. Recuperate le 28 de octobre 2012.
  7. ↑ xef (in lingua franca nova).
  8. ↑ Lingua Franca Nova (in anglese).
  9. ↑ ISO designation
  10. ↑ Disionario de Lingua Franca Nova a engles (in lingua franca nova) (25 de april 2008).
  11. ↑ Disionario de Elefen
  12. ↑ (4 de julio 2018) Disionario de Lingua Franca Nova: elefen-engles engles-elefen. Evertype. ISBN: 978-1782012177.
  13. ↑ Eley, Rachel (6 de maio 2012). Alice in Hawaiian and six more languages besides.
  14. ↑ Mithridates (21 de martio 2012). A book has been translated into Lingua Franca Nova; can be purchased at amazon.com. Archivo del original create le 28 de januario 2021. Recuperate le 17 de augusto 2026.
  15. ↑ Task on Phabricator
  16. ↑ Error de citation: Etiquetta <ref> invalide; nulle texto esseva fornite pro le refs nominate “laxerca3”.
  17. ↑ Error de citation: Etiquetta <ref> invalide; nulle texto esseva fornite pro le refs nominate “laxerca1”.
  18. ↑ Cornelis George Boeree (1952–2021) (in lingua franca nova) (8 de januario 2021).
  19. 1 2 3 (anglese) Harrison, Richard H. (2008) Lingua Franca Nova. Invented Languages, 1, pp. 30 –33.
  20. ↑ http://www.omniglot.com/writing/lfn.htm Omniglot
  21. ↑ http://ccgi.esperanto.plus.com/lfn/grammar.pdf Orthographia e Pronunciation
  22. ↑ http://ccgi.esperanto.plus.com/lfn/grammar.pdf Grammatica de lingua franca nova
  23. ↑ Christo Moskovsky & Alan Libert (2006) Questions in Natural and Artificial Languages. Journal of Universal Language 7, pp. 65-120 http://www.unish.org/upload/word/7-2-03-QuestionsInNat%26ALs2.pdf (Archivate 2014-02-01 al Wayback Machine)
  24. ↑ http://lfn.wikia.com/wiki/Grammar_of_LFN (Archivate 2019-01-03 al Wayback Machine) Grammatica

Ligamines externe

[modificar | modificar fonte]
Iste articulo contine material traducite ab Wikipedia in anglese. Le texto original se trova a en:lingua franca nova, e es usate secundo le mandatos del licentia respective.
Obtenite de “https://ia.wikipedia.org/w/index.php?title=Lingua_franca_nova&oldid=698643”