Latino sine flexione

Latino sine flexione
instantia de: a posteriori language[*], controlled language[*], lingua auxiliar international, lingua artificial
data de creation: 1903
Commons: Latino sine flexione

Latino sine flexione (LSF) es le lingua auxiliar de Giuseppe Peano (1858 - 1932), italiano e professor universitari de mathematica. Ille lo proponeva in 1903 in su "Revue de Mathematiques". Peano opinava que le latino pote functionar con un minimo de grammatica, o como ille diceva: sin flexiones, i.e. sin desinentias de casos, sin desinentias personal in le conjugation de verbos, sin generes e sin formas distincte pro le plural. "Le declination es superflue, nam le casos pote esser indicate e reimplaciate per prepositiones e le accusativo per le ordine del parolas. Le generes son superflue, al minus in le adjectivos.

In 1910 se constitueva le Academia pro Interlingua como successor del Akademi internasional de lingu universal, que habeva propagate Idiom Neutral del ingeniero Waldemar Rosenberger. Le nomine Interlingua esseva usate como un nomine general pro linguas auxiliar tractate in le Academia e Latino sine flexione esseva un de illos.

Le obra de Peano ha trovate plure succesores, construente linguas basate super latino: Semi-Latin (1910), Simplo (1911), Novi Latine (1911), Latinulus (1919), Interlingua de Semprini (1922), Interlingua Systematic (1922), Unilingue (1923), Monario (1925), Latino Viventi (1925), Panlingua (1938), Mondi Lingua (1956)

Historia

Genese del projecto

Durante le secunde medietate del seculo XIX, le problema del communication international inter scientificos e intellectuales gania in importantia in comparation con le periodos precedente: de facto, le multiplicitate del linguas utilisate per le eruditos del epocha impone le necessitate de esser polyglotte pro poter excambiar ideas internationalmente e causa difficultates de communication. Iste contexto conduce al emergentia del idea de un lingua auxiliar international, illo es, un lingua commun que permitterea al scientificos del mundo integre comprender se e communicar sin reguardo a lor origines o lingua national. Plure projectos de lingua international esseva lanceate in iste epocha, como le Volapük in 1879 o le Esperanto in 1887, duo del linguas le plus cognoscite inter le 116 systemas linguistic proponite inter 1880 e 1914.

Como mathematico recognoscite, in particular pro su contributiones al logica, Giuseppe Peano participa a plure congressos in le quales es discutite, inter alteres, le problema del lingua international, e ubi intervene specialmente le mathematicos Louis Couturat e Léopold Leau. Iste personas initia in 1901 le Delegation pro le Adoption de un Lingua Auxiliar International, cargate de studiar e de arbitrar le differente systemas linguistic proponite usque ora con le fin de promover in fine le proposition que habera essite judicate como le melior.

In iste contexto de effervescentia circa le linguas international, e post haber recipite al initio de 1903 un littera incomprehensibile de un correspondente japonese scribite in lingua nippon, Peano decide de dar ille ipse su contribution al question. Ille se inspira tunc del grammatica del lingua chinese (al qual ille esseva initiate per su studiante Giovanni Vacca) e del notas de Leibniz sur un possibile lingua international rational derivate del latino (recentemente retrovate in su manuscriptos e publicate per Couturat) pro elaborar su proprie proposition: le Latino sine flexione, illo es, le "latino sin flexiones".

1903-1908: Comencios del Latino sine flexione

Peano presenta su lingua le 20 de octobre 1903 in un articulo intitulate De latino sine flexione, lingua auxiliare internationale («Le latino sin flexiones, lingua auxiliar international») publicate in le Revue de mathématiques, que il mesme habeva create in 1891. Le prime frase de iste articulo es redigite in un latino simple, sed classic.

Le articulo se continua con un demonstration, appoyate per citationes de Leibniz, del inutilitate del declinationes, del genere grammatical, del numero e mesmo del conjugation, que il propone supprimer. Durante que il discute iste differente punctos, il supprime effectivemente al longe del texto tote le elementos del grammatica latin judicate dispensabile, de sorta que il passa gradualmente de un introduction in latino classic a un conclusion in latino sin flexiones, id es, in Latino sine flexione :

Iste considerationes grammatical, sequite per un breve historia del linguas international, precede de facto phrases super le notion mathematic de «principio de permanentia» (principio de permanentia), traducite del anglese e del germano al Latino sine flexione. Le 3 de januario 1904, Peano face un lectura de su articulo al Academia del Scientias de Torino, e in le annos sequente, ille comencia a publicar regularmente in su lingua, includente super subjectos mathematic. Pro monstrar que le Latino sine flexione pote vermente trovar un uso practic, ille publica assi in 1908 le quinte edition del Formulario de mathematicas, un summa monumental de plus de 4 200 formulas e theoremas date con lor hypotheses e, pro un grande numero de illos, lor demonstration, in iste lingua, sub le titulo de Formulario mathematico. Ben que le obra sia pauc legite, viste que le mathematicos esseva confundite per le extraneitate de su lingua e le omnipresentia in su paginas de symbolos pauc usate alterubi, illo es nonobstante considerate como un classico del litteratura mathematic, e Peano facera frequentemente referentia a illo in su scriptos.

1908-1910: Lanciamento del Academia pro Interlingua

In 1907, Peano assiste a un reunion del Delegation pro le adoption de un lingua auxiliar international, menate per su amico Louis Couturat: constatante que su membros ha grande difficultates a trovar un consenso super le lingua a adoptar (que essera finalmente le Ido), ille attribue iste difficultates al dogmatismo propagandista que ibi prevale secundo ille, e se convince del necessitate pro omne lingua international de evoluer liberemente per le cooperation scientific. Pro facer isto, ille decide de fundar super le ruinas del Academia de Volapük — fundate in 1887 pro promover le lingua de Schleyer ante de adoptar in 1898 le Idiom Neutral de Waldemar Rosenberger e de esser rebaptisate «Academia International de Lingua Universal» (Akademi internasional de lingu universal) — un nove institution dedicate al application de iste principios: ille se presenta dunque al direction del Academia e, elegite per unanimitate, lo rebaptisa le anno sequente Academia pro Interlingua («Academia de lingua international»).

In le sino de iste academia, Peano lassa le libertate a su membros de utilisar le forma de lingua international que illes prefere: pro su parte, ille emplea in le circulares que ille publica in su nomine e in lo de tote le academia su Latino sine flexione. Le discussiones del academia es consacrate, inter altere, al elaboration de un vocabulario international a partir del comparation inter differente linguas, con le fin de determinar «qual forma es le plus international pro exprimer un idea date»: isto da loco a un vocabulario de 87 paginas in 1909 (que essera sequite per un secunde de 352 paginas in 1915). De iste maniera, le Academia pro Interlingua da gradualmente nascentia a un forma internationalisate de Latino sine flexione appellate Interlingua, utilisate per le major parte del membros del academia.

1910-1932: Propagation del Latino sine flexione

Durante le annos sequente, Peano se dedica a propagar su lingua per varie publicationes, incluse le Discussiones del Academia pro Interlingua, que non ha minus de 100 membros in 1911. Invitite a parlar in le quinte Congresso international de mathematicos, in Cambridge, ille tenta illac, sin successo, facer su intervention in Interlingua presentante lo como italiano (le sol linguas normalmente autorisate essente le anglese, le germano, le italiano e le francese). Malgrado iste insuccesso, ille continua a mantener vive le Latino per publicationes como le Revista Universale, publicate in iste lingua per le editor e interlinguista Ugo Basso de Vintimille. In 1915, ille anque face publicar le Vocabulario commune ad latino-italiano-français-english-deutsch, un importante dictionario de Interlingua con circa 14 000 entratas. Le entrata de Italia in le guerra le obliga totevia a suspender le activitates del Academia pro Interlingua, lo que non le impedi de continuar a defender su lingua, argumentante que le absentia de un lingua international es un del causas del conflicto. Il es totevia necessari attender usque a 1921 pro que Peano recomencia a usar su Interlingua, e 1922 pro que le Academia se reforma.

Desde alora, le disveloppamento del Latino sine flexione recomencia. In 1924, al Congresso International del Mathematicos de Toronto, Peano es autorisate a exprimer se in iste lingua e su publico, majoritariemente anglophone, declara comprender su intervention. Texente ligamines con America, notabilmente con le International Auxiliary Language Association (IALA) — un association fundate in 1924 per Alice Vanderbilt Morris (alora membro del Academia) e su sposo Dave pro promover le reflexion super le question del lingua international —, Peano pote contar con le appoio de circa 300 membros veniente de tote le mundo, includente le femina politic britannic Sylvia Pankhurst, le mathematico polonese Samuel Dickstein, le linguista danese Otto Jespersen o anque le mathematico american David Eugene Smith. In su corsos de mathematica al universitate de Turin, Peano se exprime depost in Latino, lo que embarassa le responsabiles del institution. Pro poner le a un latere malgrado tractar le con respecto, illes crea pro ille un curso de mathematica complementar: le mathematico es si satisfacite con iste solution que ille accepta retornar al italiano durante su interventiones. Le popularitate de su lingua cresce malgrado toto, e, in 1928, le Latino sine flexione es un del quatro linguas official del Congresso International del Mathematicos de Bologna, con le francese, le anglese e le germano. Ultra su revista Schola et Vita («Le Schola e le Vita»), fundate in 1926 per le editor e interlinguista Nicola Mastropaolo ante de devedir su organo official duo annos plus tarde, le Academia publica anque cartas postal e mesme un calendario perpetual in Interlingua.

Post 1932: Morte de Peano e declino del movimento

Peano mori subitemente le 20 de april 1932 a causa de complicationes ligate a un angina de pectore. Post su morte, le thesaurario del Academia pro Interlingua, le mathematico Gaetano Canesi, assume le chefia del organisation, sed le impeto del Latino es fracturate per le disparition del capite del projecto, qui apportava su charisma e su reputation scientific. Difficultates financiari obliga assi Canesi a vender al Universitate de Milano (alora dirigite per su collega Ugo Cassina, un altere collaborator del Academia) un parte del archivos de Peano pro poter continuar a publicar le revista Schola et Vita. In 1939, septe annos post le morte de Peano, le organisation, como tote le associationes italian con ligamines al estraniero, es dissolvite per le governamento fascista de Benito Mussolini. Malgrado un tentativa de revivification per le ancian membros Ugo Cassina e Henk Bijlsma in 1949, le Academia nunquam se reformara vermente.

In 1951, Alexander Gode del IALA publica su proprie lingua international: fundate non sur le latino, sed sur le linguas romanic actual, illo prende le nomine de Interlingua e recupera probabilemente le ultime parlatores original del Latino sine flexione. Le advenimento de iste nove projecto, que anque reclama su stato de "latino moderne", marca le colpo de gratia del lingua de Peano: le Academia pro Interlingua, que nunquam habeva retrovate un secunde halito, cessa officialmente tote activitate in 1954. Su ultime director, Ugo Cassina, describerá postea le uso del termino Interlingua per Gode como "uno specie de latrocinio de nomine" (un sorte de furto de nomine): de facto, ben que Cassina habeva anteriormente autorisate le IALA a recuperar iste appellation quando le nove projecto non habeva ancora essite revelate, ille ha le sentimento que iste recuperation constitue un spoliation del hereditage de Peano e del apportos del Academia al profito de Gode. Pro su parte, Cassina continuara a defender le Latino sine flexione durante le resto de su vita, usque a su morte in 1964.

Le Latino sine flexione hodie

Le lingua de Peano es pauc usate durante le secunde medietate del seculo XX. Usate como porta de entrata verso le studio del latino classic in certe scholas, illo suffre del concurrentia del Interlingua de Gode, e super toto, como le altere linguas auxiliar international, del ascension del anglese, lo que rende inutile omne lingua artificial a vocation international.

Le Latino sine flexione cognosce totevia un recuperation de interesse con le advenimento de Internet, al fin del annos 1990 e al initio del annos 2000. Assi, un prime gruppo Yahoo! appare in 2002 pro insufflar le un nove vita sub le nomine de Europeano. Malgrado le morte in 2007 del ultime collaborator de Peano qui habeva participate in le projecto, Denis Silagi, un picco de popularitate es observate in 2008, durante le cento-cinquantesime anniversario del nascentia de Peano. Usate pro fines artistic in 2016 per le dramaturgo neapolitan Mimmo Borrelli in su pecia de theatro Sanghenapule: vita straordinaria di San Gennaro, illo es equalmente defendite como lingua commun del Union Europee per certe circulos federalista europee.

Malgrado isto, le Societate International de Linguistica (SIL) rejectava in 2017 le demanda de codice ISO 639-3 que le esseva submittite pro le lingua de Peano, arguente que illo « non sembla haber essite usate in dominios varie, ni pro le communication intra un communitate includente membros de omne etates ». Isto non impedi que un nove communitate, active specialmente sur Reddit, reprenda su revivification in 2018, traducente specialmente fabulas de Esopo. In martio 2020, le Latino sine flexione, considerate como un variante del latino, recipeva in plus le codice IETF la-peano.

Citation

« Le obra le plus famose in circulos interlinguistic del proponitor del prime interlingua — illo de IALA es le secunde — es "De Latino Sine Flexione" (LSF). Giuseppe Peano lo publicava in le jornal que ille redactava, Rivista di Matematica, tomo 8, no. 3, octobre 1903, pp. 74-83. Iste articulo historic e assatis difficile a obtener vale ben un summario e commentario. Peano comencia in latino classic. Iste lingua, ille dice, gaudeva de uso international usque al fin del 18ve seculo, ma hodie multos lo considera troppo difficile. Fortunatemente, un parte solo del lingua suffice pro exprimer non importa qual idea. Le latino exprime le casos grammatic de substantivos con postpositiones o desinentias (terminationes) e anque con de, ad, ex, e altere prepositiones. Le secunde methodo suffice, como in le latino popular e le linguas romance. Que nos dunque abandona le flexiones del substantivo e fide nos a prepositiones e al ordine de parolas. Le regulas que Peano suggere pro establir le forma invariabile del substantivo resulta, generalmente, in o le caso nominative o le caso ablative del latino. Ille suggere le mesmo pro pronomines. Sequente su proprie suggestion ab iste puncto, como ille seque cata suggestion ulterior, Peano abandona le flexiones de caso grammatic. Anque, sin perdita de signification, on pote abandonar le generes grammatic (masculin, feminin, e neutre); on los conserva solo in alicun pronomines. In general on non distingue inter le numeros singular e plural; sed quando necessari, on pote scriber explicitemente "un," "plure," etc. Pois Peano remove le flexiones del verbo secundo persona, tempore, e modo. Si le contexto non suffice pro indicar le passato o futuro, on emplea adverbios. Peano non aboli inequivocamente le participios presentate, passate, e futur e le gerundio del verbo, ma il demonstra que on pote evitar los (e anque le desinentia del passivo) per prepositiones relative. Le vocabulario de LsF contine non solo le parolas classic in forma standardisate ma anque le vocabulario scientific international (metro, dyne) e cata parola que se trova in duo del linguas neolatin. Pro le pronunciation, Peano prefere retener illo del latino classic. Peano vole simplificar le derivation de parolas. On evita substantivos diminutive per adjectivos. Pro un substantivo abstracte derivate ab un adjectivo o ab un verbo, le forma del adjectivo o verbo suffice. Pro un adjectivo derivate ab un substantivo, il suffice le phrase genitive. Un adverbio derivate ab un adjectivo conserva le mesme forma, sin adder -mente. Multe parolas composite ab parolas simple se pote evitar per periphrase. Duo differentias principal distingue le prime interlingua—Peano empleava anque iste nomine—e le interlingua de IALA. Primo, Peano conserva un vocabulario plus archaic: on pote usar omne parola trovate in un dictionario latin. Totevia, ille admitte omne parolas moderne international e anque—presumibilemente como formas parallel—omne parolas occurrente in al minus duo del linguas romance. Secundo, Peano seque resolutemente su sentiero quasi "chinese" verso le abolition del grammatica, ben que le interlingua de IALA conserva le genere e le casos [genitive e dative/accusative in su pronomines personal]; le plural de substantivos e pronomines [personal]; le articulos definite e indefinite; e le tempore del verbo, le forma del infinitivo, e le modo conditional. Illo non seque Peano in assimilar ad in un singule forma le parolas usate como substantivos, verbos, adjectivos, e adverbios. On pote arguer que iste tractos del lingua de IALA, que in omne caso infringe minimemente le regularitate, es assatis utile a recompensar amplemente le minime pena de apprender los. Nascite in 1858, Peano deveniva professor de mathematica al Universitate de Turin, ubi ille inseniava usque su morte al etate de 73. Ille se specialisava in le logica symbolic e anque in le calculo, le geometria analytic, methodos vectorial, e le fundationes de mathematica. In 1912 Peano voleva presentar un discurso in LsF al Quinte Congresso International de Mathematicos in Cambridge (Anglaterra). Le regulationes permitteva discursos solo in anglese, francese, germano e italiano. Ille affirmava alora que su LsF esseva le italiano; ma iste tactica non succedeva, e ille debeva parlar in ver italiano. Al congresso de Mathematicos in Toronto (Canada) in 1924, totevia, on le permitteva pronunciar su discurso in LsF. In 1924 Peano annunciava in Circulare, le jornal de su Academia, le establimento del International Auxiliary Language Association in le Statos Unite. Alice Morris (le sra. Dave H. Morris), mecenate de IALA, deveniva membro del Academia pro Interlingua e membro, in o ante 1927, de su consilio directive. IALA le commemorava in su session de novembre, 1932, mentionante lor frequente contactos per litteras. Le labores de Peano e de IALA es un exemplo de grande mentes qui arriva a essentialmente le mesme resultato per vias diverse. Le grande idea es non fabricar un interlingua ma trovar o extraher illo jam existente. Si ille viveva ancora, Peano esserea securmente un bon alliato nostre. » —LATINO SINE FLEXIONE, LE INTERLINGUA DE GIUSEPPE PEANO, Leland B. Yeager

Specimenes

Patre Nostro

Patre nostro, qui es in celos, que tuo nomine fi sanctificato. Que tuo regno adveni; que tua voluntate es facta sicut in celo et in terra. Da hodie ad nos nostro pane quotidiano. Et remitte ad nos nostros debitos, sicut et nos remitte ad nostros debitores. Et non induce nos in tentatione, sed libera nos ab malo.

Nostro Academia

Nostro Academia es libero ad omne opinione. Nos habe gustu differente, proveniente ab diversitate de patria, de studio, de occupatione. Si post studio et discussiones, socios non es concorde super ullo propositione, hoc significa que es quaestione de gustu, de que non es disputando; aut que quaestione non es satis maturo, et debe es translato ad tempore meliore. In omne casu es bene que deliberationes de Academia contine non solo idea de majoritate, sed et de minoritate sufficiente. Illos que vol lingua sine variantes, pote seque opinione de majoritate.

Ecce quale spiritu de tolerante reciproco respectu regna in Academia, in praeterito es hodie.

Homo vide que Academia limita suo deliberationes ad punctos super que opiniones de socios es concorde, que ceterum, es puncto fundamentale. Via optimo, ut perveni ad concordia etiam super alio punctos, consiste in libertate pro omne socio de adopta et experimenta in practica, quod illo reputa bono et utile ad redde lingua semper plus perfecto. In isto questiones plus quam discussione in theoria, es utile applicatione in practica, et prof. Peano repete saepe isto monito, et semper invita qui fac aliquo propositione, ut simil da exemplos ex quales resulta necessitate aut utilitate de propositione ipso.

Socios tracta de omne quaestione relativo ad lingua auxiliare — vocabulario, orthographia, grammatica — et discussiones, non obstante omne diversitate de opinione, es semper quale debe es omne discussione scientifico: id es, libero, sed sereno et elevato, cum spiritu de maximo tolerantia et de pleno reciproco respectu. Quale exemplo ad plure critico de hodie, que crede de adjuva systema que illos praefer cum offende alios.

(Linguas de Europa, ab anglo ad italo, ab hispano ab russo, habe magno vocabulario commune, cum origine in latino, in graeco, in indoeuropaeo.)

Ligamines externe

• (anglese) (latino)/(latino sine flexione) Peano's Interlingua Description general, grammatica, e vocabulario de lsf.
• (latino sine flexione) Revista "Discussiones", de Academia Pro Interlingua (1909-13) (Archivate 2016-02-16 al Wayback Machine)
• (anglese) English - Latino sine flexione Dictionario
• (latino sine flexione) Europeano (Archivate 2016-03-10 al Wayback Machine)
• (anglese) Latino sine flexione (Archivate 2005-02-06 al Wayback Machine) Breve description super http://www.ssmodeling.us (Archivate 2013-07-20 al Wayback Machine)
• (latino sine flexione) Instituto pro Latino Sine Flexione
• (latino sine flexione) Blog pro Latino sine flexione, lingua auxiliare internationale
• (italiano) La lingua perfetta e i matematici: Il caso di Giuseppe Peano (Archivate 2006-06-08 al Wayback Machine) (.pdf)
• (latino sine flexione) 100 exemplo de Interlingua, ab Giuseppe Peano
• (latino sine flexione) Nuntios: Latino sine Flexione in http://nuntios.blogspot.com/