Interlingua

De Wikipedia, le encyclopedia libere
Saltar a: navigation, cercar
Cscr-featured.svg Articulo eminente
Interlingua (Interlingua)
Create per: IALA in 1951
Contexto: {{{contexto}}}
Parlate in: paises e regiones in cinque continentes (como secunde lingua)
Regiones:Parlate in: {{{region}}}
Periodo: {{{periodo}}}
Personas: sin datos
Position: non in top 100
Scriptura: Alphabeto latin
Typologia: {{{typologia}}}
Phylogenese:

Lingua artificial
 Lingua auxiliar
  Interlingua
   
    
     
      
       

Statuto official
Nationes: nulle
Regulate per: nulle
Codices de position
ISO 639-1 ia
ISO 639-2 ina
ISO 639-3 ina  (en)
SIL {{{sil}}}  (en)
SIL {{{sil2}}}
Extracto in lingua
Declaration universal del derectos del homine - Art.1
Tote le esseres human nasce libere e equal in dignitate e in derectos. Illes es dotate de ration e de conscientia, e debe comportar se fraternalmente le unes con le alteres.
Le Patre Nostre
{{{extracto2}}}
Translitteration
{{{translitteration}}}
Lingua - Lista de linguas - Linguistica
Le logo de Wikipedia Visita le Wikipedia in [[:{{{codice}}}:|Interlingua]]!
{{{mappa}}}

Interlingua es un lingua auxiliar international naturalistic basate super le vocabulos commun al major linguas europee e super un grammatica anglo-romanic simple, initialmente publicate in 1951 per International Auxiliary Language Association (IALA).

Interlingua es le resultato del labores de 15 annos de un equipa de linguistas.

Le labor pro crear Interlingua habeva le start in Europa, a Liverpool in 1936 e le fin a New York in 1951, le equipa de linguistas ha extrahite le vocabulario international del linguas europee.

In 1967, ISO (International Organization for Standardization), que normalisa le terminologia, ha votate in unanimitate proxime de adoptar Interlingua como le base pro ille dictionarios.[1]

Interlingua = "International Lingua" es intendite que illo debe devenir un lingua commun del mundo pro succeder in servir le humanitate, ma non un solo lingua comun.

Appellate a vices Interlingua de IALA pro distinguer lo del altere usos del parola, illo es le subjecto de iste articulo e le lingua de iste encyclopedia integre. Le linguistas, qui ha create Interlingua, ha laborate in le organisation IALA (International Auxiliary Language Association), que esseva estabilite in 1924).

Anque Latino sine Flexione de Giuseppe Peano esseva anteriormente appellate Interlingua ma iste denomination cadeva in disuso post le publication de Interlingua (de IALA). Le nomine 'Interlingua' esseva usate con le permission del Academia de Interlingua, le academia del lingua auxiliar de Giuseppe Peano.

Interlingua pote in ultra esser un synonymo pro lingua auxiliar international. Vide etiam interlinguistica.

Specimen de Interlingua

Patre nostre, qui es in le celos,
sanctificate sia tu nomine;
que veni tu regno;
que sia facite tu voluntate
sicut in le terra como in le celo.
Da nos hodie nostre pan quotidian,
e pardona nos nostre debitas
como nos pardona a nostre debitores,
e non duce nos in tentation,
sed libera nos del mal.

Le multo traducite Patrenostre

Introduction[modificar | modificar fonte]

Le hereditage linguistic commun de Europa e del Americas es greco-latin. Le latino que ha supervivite in le linguas moderne es registrate in un libro del instituto scientific IALA (International Auxiliary Language Association) per linguistas e philologos professional, qui laborava inter 1924 e 1951.

Le resultato se nomina interlingua. Su grammatica es simplificate al maximo, e un europeo o americano instruite comprende immediatemente un texto technic o scientific in interlingua a prime vista e apprende su uso active in tempore brevissime.

Su utilitate practic se ha demonstrate como lingua de summarios in publicationes scientific, super toto in le campo medical, e como lingua unic in conferentias international.

Pro le populos de Africa e Asia, interlingua servi como un clave al linguas occidental, del quales Interlingua es de facto le denominator commun.

In le instruction de linguas illo presenta un via rapide al vocabulario international (in le gymnasios svedese un subjecto independente) e un excellente preparation pro le studio de linguas romanic e in le studio avantiate del anglese.

Historia[modificar | modificar fonte]

Searchtool-80%.png
Articulo principal: Historia de interlingua

Post le Guerra Mundial I il habeva un crescite interesse in le idea de un lingua auxiliar international. Multe linguistas, interprenditores, e scientistas se interessava in disveloppar un optime lingua auxiliar. Con lor appoio le International Auxiliary Language Association (IALA) esseva formate in 1924 con le financiamento de Alice Vanderbilt Morris pro studiar iste question. Finalmente, post le fallimento de attinger compromissos inter le linguas auxiliar international existente, IALA ha decidite a producer su proprie lingua auxiliar usante principios scientific. Le idea non esseva a inventar le lingua auxiliar, mais a extraher su vocabulario del parolas international commun inter le major linguas de Europa e a standardizar lo. Como on diceva, "Il non es necesse de inventar un lingua auxiliar. Lo que es necesse es solmente que on extrahe lo."

Le recerca de disveloppamento ha comenciate in 1936 a Liverpool, Anglaterra, mais con le menacia de guerra, IALA ha movite su operationes de recerca a Nove York in 1939 sub le direction de E. Clark Stillman. In aquelle anno ille ha assemblate un equipa de linguistas pro facer le labores. In 1943 E. Clark Stillman e su assistante Dr. Alexander Gode ha finite un manual "Interlinguistic Standardization" que describeva lor concepto del maniera de extraher le parolas del linguas que illes credeva contineva le plus grande concentration de parolas international: anglese, francese, italiano, e espaniol/portugese.

Le labor continuava durante le Guerra Mundial II, mais Stillman ha partite de IALA in 1943 pro servir in le governamento del Statos Unite. Dr. Gode deveniva le director de recerca pro tempore. In 1945 un General Reporto de IALA ha revelate que le equipa habeva producite un vocabulario de plus que 20.000 parolas international.

In le interim recerca e experimentation esseva interprendite pro investigar plure variantes del lingua auxiliar international usante le vocabulario international. Iste variantes esseva

  1. Le variante naturalistic, totalmente prototypic.
  2. Un variante con minime regularization e schematicization.
  3. Un variante con regularization intermedie.

In 1946 un ben cognoscite linguista francese, Dr. André Martinet esseva empleate como le Director de Recerca pro producer un dictionario e un forma final pro le lingua auxiliar. Martinet ha conducte un sondage de opinion super le forma del lingua auxiliar, e le resultatos ha indicate que un lingua inter le totalmente naturalistic variante e un variante minimemente regularizate esserea favorate per le plus grande numero de personas.

In le fin de 1948 Dr. Alexander Gode ha assumite le final responsabilitate pro producer un dictionario del lingua auxiliar quando Dr. Martinet ha retornate al academia al Universitate Columbia. Sra. Alice V. Morris, qui ha essite le principal fortia e financiera de IALA, ha morite in Augusto de 1950 quando le forma final del dictionario esseva in preparation pro le imprimitores.

Le grammatica e vocabulario del Interlingua esseva publicate primarimente in 1951.

Dr. Gode, con su proprie moneta ha publicate le producto final, le Interlingua-English Dictionario in 1951, con 27.000 parolas, cuje formas es intermedie inter le formas del purmente prototypic variante e le variante con minime regularization e modernization.

Alexander Gode esseva un del promotores capital de iste effortio. Ille publicava un summario del grammatica, un dictionario unidirectional (Interlingua a anglese), e un libro introductori con le titulo Interlingua a Prime Vista.

Alexander Gode e Hugh Blair, qui ha essite le assistante personal a Sra. Alice Morris in su proprie recerca super linguas auxiliar, ha publicate al mesme tempore le Interlingua Grammar, que dava un forma concrete al lingua international.

Grammatica[modificar | modificar fonte]

Articulo principal: Grammatica de Interlingua

Le grammatica de Interlingua es un grammatica anglo-romanic simplificate. Illo es plus simple de grammatica Anglese o le grammatica del linguas romanic, germanic e slave.

Phonologia[modificar | modificar fonte]

Vocales[modificar | modificar fonte]

Anterior Posterior
Clause i u
Medie e o
Aperte a

Consonantes[modificar | modificar fonte]

Bilabial Labiodental Alveolar Postalveolar Palatal Labiovelar Velar Glottal
Plosive p b t d k g
Nasal m n
Vibrante ɾ
Fricative f v s z ʃ ʒ h
Affricate ʦ
Approximante j w
Laterale l

Morphologia[modificar | modificar fonte]

Articulo[modificar | modificar fonte]

Le articulo definite es omnes "le", e le articulo indefinite es omnes "un". Illo exhibi nulle accordo in forma con le substantivo sequente (non cambia se per plural o per geno).

articulo definite articulo indefinite
le patre un patre
le infantes un infante
le amicas un amica

Substantivo[modificar | modificar fonte]

Le grande majoritate del substantivos fini in un del vocales "-o" (fructo), "-a" (pagina), "-e" (libertate). "-o" occurre frequentemente. Quando le termination "-o" occurre in un parola que designa un esser MASCULIN, le correspondente FEMININ pote esser representate per le mesme parola con le termination substituite per "-a". Le PLURAL es formate per le addition de "-s". Si le substantivo ha final in un consonante le addition es "-es".

singular plural
fructo fructos
planta plantas
generation generationes

Adjectivos[modificar | modificar fonte]

Le grande majoritate del adjectivos fini in le vocal "-e" (delicate, parve), o in un del consonantes -l, -n, -r, -c (equal, american, par, cyclic). Adjectivos placiate immediatemente presso un substantivo SEQUE le substantivo (normal e le plus frequente). Le adjectivo ha nulle INFLEXION o ACCORDO adjectival. (Le parve femina es belle. Parve feminas es belle.) Grados de comparation de adjectivos es exprimite per le adverbios plus e minus.

adjectivo comparativo superlativo
grande plus grande le plus grande
bon minus bon le minus bon

Verbos[modificar | modificar fonte]

Le verbos in Interlingua non ha conjugation per pronomine. Totte le formas del verbo pro totte le pronomines: "io, tu. illo, nos, vos, illos" es identic. Le verbos in Interlingua fini a "-r" a infinitivo, e fini con "-a", "-e", o "-i" a presente, e le participio se forma con le fin "-te".

pronomine Infinitivo Presente Passate Futur Conditional
io, tu, illo
nos, vos, illos
(formas composite)
crear crea creava
(ha create)
creara
(va crear)
crearea
(velle crear)

Le intention es que Interlingua sia, essentialmente, le "medio" de tote le linguas de origine europee.

Vocabulario[modificar | modificar fonte]

Interlingua es un lingua naturalistic construite con parolas del vocabulario international (in uso in le linguas con le plus parlatores international in le mundo), e con un grammatica multe simple.

Le vocabulario de Interlingua es extrahite methodicamente sequer le regula de tres e le regula de duo, principalmente del anglese e del major linguas romanic, secundarimente del germano e del russo. Interlingua es un concretisation del vocabulario greco-latin commun que esseva incorporate durante millennios in tote le linguas de Europa e del Americas - le lingua international latente del scientia, technologia, e religion.

Derivation de parolas in Interlingua[modificar | modificar fonte]

Vide etiam Derivation de parolas in interlingua e Formation de parolas derivate regularmente.
Lingua Substantivo Infinitivo Participio Subst. derivate Maestro del action Habilitate de action Habilitate de action repetative Infinitivo opposite Adjectivo Altere derivationes
IA integr-o integr-ar integr-ate integr-itate integr-ator integr-abile re-integr-abile dis-integr-ar integr-e integr-al, integr-ante
EN integer to integr-ate integr-ated integr-ity integr-ator integr-able re-integr-able to des-integr-ate integr-ing whole, constituent
PT integr-o integr-ar integr-ado integr-idade integr-ador integr-ável re-integr-ável des-integr-ar integr-e integr-al
IA canto cant-ar cant-ate cant-ata cant-ator cant-abile re-cant-abile non-cantar (non-cantabil) cantar-e co-cantar
EN song to sing sung - sing-er sing-able re-sing-able to not sing sing-ing co-sing
PT canto cant-ar cant-ado cant-oria cant-or cant-ável re-cant-ável não cantar (incantável) cant-e cantar-olar, cântico, cantiga
IA labor / travalio labor- / travali-ar labor- / travali-ate labor-atorio labor- / travali-ator labor- / travali-abile re-labor-abile non-laborar (non-laborabile) labor-e , labor-iose / travali-ose co-laborar, e-laborar, labor-iositate
EN work to work work-ed laboratory work-er work-able re-work-able non-work work-ing , laborious collaborate, elaborate
PT labor (labuta) / trabalho labor-ar (labutar) / trabalh-ar e-labor-ado (labuta-do) / trabalh-ado labor-atório labor-ador (labuta-dor) / trabalh-ador labor-ável / trabalh-ável ree-labor-ável / re-trabalh-ável não elaborar / trabalhar (intrabalhável) labor-e , labor-oso trabalh-oso (trabalheira) co-laborar, e-laborar, labor-iosidade, trabalh-ismo / -ista

Movimento[modificar | modificar fonte]

Le Union Mundial pro Interlingua ha representantes e membros in cinque continentes. Un ample litteratura - traducite e original - existe in interlingua, e illo es usate como un qualcunque altere lingua in parlar e scriber. Il ha sitos web e magazines national e international in interlingua.

Pioneros de interlingua[modificar | modificar fonte]

Alicun del pioneros de interlingua es:

Litteratura in Interlingua[modificar | modificar fonte]

Lectura in Interlingua[modificar | modificar fonte]

Periodicos in interlingua[modificar | modificar fonte]

Jornales con summarios in interlingua[modificar | modificar fonte]

Jornales con summarios in interlingua de omne articulos original, lista assemblate in le estate 1957 per Science Service: American Heart Journal (desde 1955), American Journal of Clinical Pathology (1956), American Journal of the Medical Sciences (1955), Annals of Internal Medicine, Lancaster (1955), Archivos Peruanos de Patología y Clínica (1954), Blood (1954), Journal of Hematology, New York (1954), Circulation, American Heart Association (1955), Circulation Research, American Heart Association (1956), Clinical Orthopædics, Philadelphia (1955), Diabetes, American Diabetes Association (1955), Journal of Dental Medicine, New York (1954), Pediatrics, Springfield, Illinois (1955), Quarterly Bulletin of Sea View Hospital, New York (1953), Radiology, Syracuse, New York (1957), Revista Cubana de Cardiología (1955), Science News Letter, Washington (1955), West Indian Medical Journal, Jamaica (1957).

Altere periodicos, trovate in altere fontes: Archivos Peruanos de Patología y Clínica, Giornale Italiano di Chimioterapia, Revista Medical de Valparaiso (Chile), Hematologia Polonica (Polonia), Danish Medical Bulletin (Danmark), Arthritis and Rheumatism.

Vide etiam[modificar | modificar fonte]

Referentias[modificar | modificar fonte]

  1. Gopsill, F. P. (1990). International languages: a matter for Interlingua. Sheffield, England: British Interlingua Society. ISBN 0-9511695-6-4. OCLC 27813762. 

Ligamines externe[modificar | modificar fonte]