Lingua pedemontese e interlingua

De Wikipedia, le encyclopedia libere
Saltar al navigation Saltar al recerca
Lingua pedemontese e interlingua
instantia de: comparison[*]


Lingua pedemontese pertine al gruppo del linguas romanic. Illo es utilisate in le nord de Italia, in Pedemonte. Interlingua es un lingua artificial, construite super le base del linguas romanic: italiano, francese, espaniol e portugese, e tamben del lingua anglese, possedente plure proprietates romanic (per exemplo le vocabulario).

Differentias in le vocabulario[modificar | modificar fonte]

Ambe linguas, in vista de lor origine, ha prendite ex le vocabulario latin e grec, sed in omne de illos il ha tamben parolas differente ex lor equivalentes in le altere.

Exemplos de parolas e de expressiones differente:

Interlingua Lingua pedemontese Notas
actual dël di d'ancheuj In lingua pedemontese le parola atual es tamben usate, sed plus rarmente
comenciar ancaminé/anandié In lingua pedemontese tamben comensé.
comprender capì  
Deo Nosgnor  
in altere parolas visadì  
in plus an dzorpì  
jorno di In interlingua tamben die.
prender pijé/ciapé  
usar dovré  
vider s-ciairé In lingua pedemontese le forma vëdde es tamben usate, sed plus rarmente

Differentias in le grammatica[modificar | modificar fonte]

Interlingua, como lingua artificial, ha le grammatica simplificate. In particular, le variation de parolas ha devenite fortemente reducite.

Articulos[modificar | modificar fonte]

Interlingua Lingua pedemontese Notas
un un (masculin), na (feminin) Le articulo pedemontese un ante un parola comenciate con un vocal prende le forma n' , ante un parola que comencia con sp, st, et cetera - , sed post un parola terminate con a, e - 'n.
le ël (masculin, singular), la (feminin, singular), ij (masculin, plural), le (feminin, plural) In lingua pedemontese, le articulos ël, ij prende le formas , ante parolas que comencia con sp, st, x. Ante un parola que comencia con un vocal, articulos definite pedemontese del singular son abbreviate a l' , sed articulos definite del plural - a j' .

Prepositiones[modificar | modificar fonte]

  • Prepositiones sin articulos:
Interlingua Lingua pedemontese Notas
a a  
con con  
de ëd Le preposition pedemontese ëd ante un parola que comencia con un vocal es abbreviate a d' , post un parola terminate con -a - a 'd, sed ante un parola que comencia con st-, sp-, sc-, x-, et cetera, illo prende le forma .
in an/ant In lingua pedemontese on usa le forma ant ante articulos.
inter antra (o an tra)  
per da  
pro për  
supra/super/sur ansima a/ ans Le forma pedemontese an s- es usate ante articulos. Le s gruppa se al articulo: an sël.
  • Prepositiones in interlingua con articulos
preposition/articulo le
a al
de del
  • Prepositiones pedemontese con articulos
preposition/articulo ël la ij le l' j'
a al a lë a la ai a jë a le a l' a j'
da dal da lë da la dai da jë da le da l' da j'
ëd dël dlë dla dij djë dle dl' dj'

Verbos[modificar | modificar fonte]

Vide tamben capitulo "Suffixos"

Pronomine verbal[modificar | modificar fonte]

In lingua pedemontese il existe si nominate pronomine verbal, inexistente in interlingua. Illo indica le subjecto e illo existe, ubi le predicato ha un subjecto.

Pronomine verbal Forma grammatical
i prime persona, secunde persona del plural
it secunde persona del singular
a tertie persona

Isto es un affaire diverse de un pronomine personal: ia. Io parla - pms. mi i parlo (litteralmente Io io parla), e ia. Johannes lege - pms. Gioan a lese (litteralmente Johannes ille lege).

Infinitivo[modificar | modificar fonte]

Le verbos del prime conjugation in interlingua habe infinitivos con le termination -ar, in lingua pedemontese habe le termination : ia. parlar - pms. parlé.

Con le verbos de secunde e tertie conjugation il non ha tal simple dependentia. Le verbos de secunde conjugation, que in interlingua habe infinitivos con le termination -er, in lingua pedemontese son plurimo de secunde conjugation e illos habe le termination -e: ia. currer - pms core.

In lingua pedemontese, le equivalentes del infinitivos tener e venir de interlingua, e tamben parolas derivate ex illos, habe duo formas alternative: ten-e o tnì, ven-e o vnì: ia. mantener - pms. manten-e o mantnì

Tempore presente[modificar | modificar fonte]

  • Verbos de prime conjugation. In tertie persona del singular le termination -a de interlingua ha su equivalente in le pedemontese -a: ia. parla - pms. a parla. In tertie persona del plural ha su equivalente in le pedemontese -o: ia. parla - pms. a parlo.
  • Verbos de secunde conjugation. In tertie persona del singular le termination -e de interlingua dispare in lingua pedemontese: ia. existe - pms. a esist. In tertie persona del plural illo ha su equivalente in le pedemontese -o: ia. existe - pms. a esisto

Tempore passato simple[modificar | modificar fonte]

  • Verbos de prime conjugation. In tertie persona del singular in ambe linguas il ha le termination -ava: ia. parlava - pms. a parlava. In tertie persona del plural ha su equivalente in le pedemontese -avo: ia. parlava - pms. a parlavo.
  • Verbos de secunde conjugation. In tertie persona del singular le termination -eva de interlingua ha le equivalente in le pedemontese -ìa: ia. combatteva - pms. a combatìa. In tertie persona del plural ha su equivalente in le pedemontese ìo: ia. combatteva - pms. a combatìo.

Tempore passato perfecte[modificar | modificar fonte]

In ambe linguas on usa le tempore passato perfecte composite. Per exemplo, ia. ha parlate - pms. a l'ha parlà (singular), a l'han parlà (plural).

Le tempore passato perfecte composite es usate plus frequentemente in lingua pedemontese que in interlingua (per exemplo in narrationes, biographias).

Tempore futuro simple[modificar | modificar fonte]

In tertie persona del singular le termination -ra de interlingua equivale al pedemontese -rà: ia. parlara - pms. a parlërà.

Participios[modificar | modificar fonte]

Participios in interlingua que fini in -ante habe in lingua pedemontese equivalentes:

  • terminate con -and e son frequentemente precedite per le particula an, quando habe function de adverbio: ia. parlante - pms. an parland;
  • terminate con -ant e son variabile tra genere e tra numero, quando habe function de adjectivo: ia. parlante - pms. parlant;

Participios passate, que in interlingua habe le termination -ate, habe in lingua pedemontese le termination . Illo non cambia in le genere feminin e in plural. Per exemplo ia. parlate - pms. parlà.

Participios passate, que in interlingua habe le termination -ite habe in lingua pedemontese le termination o : ia. rendite - pms. rendù.

Le parte de participios pedemontese es derivate in modo irregular: ia. facite - pms. fàit.

Participios in interlingua son invariabile. In lingua pedemontese, participios non terminate con son variabile tra numero e genere: ia. finite - pms. finì (masculin), finìa (feminin, singular), finìe (feminin, singular).

Altere formas[modificar | modificar fonte]

Formas impersonal in interlingua con le pronomine on habe lor equivalentes pedemontese. On deriva lo como tertie persona del singular, sed in loco del pronomine verbal a on da as (o ante un verbo que comencia con st-, sp-, sc-, x- et cetera). Per exemplo, ia. on parla - pms. as parla.

Conjugation del verbos auxiliar (alicun formas)[modificar | modificar fonte]

  • Le verbo "esser"
Interlingua Lingua pedemontese Forma grammatical
esser esse infinitivo
es/esse a l'é indicative, presente, tertie persona, singular
es/esse/son a son indicative, presente, tertie persona, plural
ha essite a l'é stait passato perfecte, tertie persona, singular
ha essite a son ëstait passato perfecte, tertie persona, plural
era/esseva a l'era passato simple, tertie persona, singular
era/esseva a j'ero passato simple, tertie persona, plural
  • Le verbo "haber"
Interlingua Lingua pedemontese Forma grammatical
haber avèj infinitivo
ha/habe a l'ha indicative, presente, tertie persona, singular
ha/habe i l'oma indicative, presente, prime persona, plural
ha/habe a l'han indicative, presente, tertie persona, plural
habeva a l'avìa passato simple, tertie persona, singular
habeva a l'avìo passato simple, tertie persona, plural
  • Le verbo "poter"
Interlingua Lingua pedemontese Forma grammatical
poter podèj infinitivo
pote a peul indicative, presente, tertie persona, singular
pote a peulo indicative, presente, tertie persona, plural

Negationes[modificar | modificar fonte]

In lingua pedemontese, pro negar on usa le particulos nen o (plus frequentemente) pa, e in interlingua non: ia. non es - pms. a l'é nen, a l'é pa.

Pronomines[modificar | modificar fonte]

Pronomines possessive[modificar | modificar fonte]

In ambe linguas on non mitte articulos definite ante pronomines possessive. Le plural del genere masculin face exception in lingua pedemontese, quando ille ha le mesme forma, que le singular. In lingua pedemontese, pronomines possessive del genere masculin son invariabile tra numero.

Interlingua Lingua pedemontese Forma grammatical
su sò, soa (feminin, singular), soe (feminin, plural) "Possessor" in singular
lor sò, soa (feminin, singular), soe (feminin, plural) "Possessor" in plural

Altere pronomines[modificar | modificar fonte]

Interlingua Lingua pedemontese Notas
alcun/alicun chèich/quàich  
altere àutr  
iste cost  
que che Le pronomine pedemontese che ante un parola que comencia con un vocal es frequentemente abbreviate al ch´.
toto tut  

(1) Il ha notificate le pronomines in singular del genere masculin. Nonobstante illos son variabile in lingua pedemontese tra genere e numero (masculin chèich, feminin sing. chèica, feminin pl. chèiche). Pronomines pedemontese, que son terminate con -r, -t habe le varie forma del plural del genere masculin (con le terminationes -ri, -ti: àutri, tuti).

(2) Pronomines personal e nominal (in interlingua ille, illo) frequentemente son omittite in lingua pedemontese, per exemplo, quando illos habe function de subjecto.

Substantivos[modificar | modificar fonte]

Genere de substantivo[modificar | modificar fonte]

In interlingua substantivos invival non habe le genere. Inter le vivales interdum il ha una differentia inter duo sexos. Itaque, quando le genere masculin ha le termination -o (amico), le genere feminin ha le termination -a (amica).

In interlingua plure substantivos singular del genere masculin esse terminate con -o. Lor equivalentes pedemontese non possede -o: ia. senso - pms. sens. Le equivalentes pedemontese de substantivos e de adjectivos terminate in interlingua con -co, -go habe le terminationes -ch, -gh.

Substantivos del genere feminin, que habe in interlingua le termination -a, habe frequentemente in lingua pedemontese le singular que fini in -a: ia. experientia - pms. esperiensa, ia. theoria - pms. teorìa.

Plural de substantivo[modificar | modificar fonte]

In interlingua on deriva le plural de substantivos tra addition le termination -s al singular, -es (quando le singular es terminate con un consonante) o (quando le singular es terminate con -c) tra le cambio del terminal -c a -ches.

Le majoritate del substantivos pedemontese del genere masculin ha le mesme forma in singular e in plural.

Substantivos del genere feminin, que in interlingua habe le plural con le termination -as (e le singlar con le termination -a), in lingua pedemontese habe le plural que fini in -e. Substantivos pedemontese del genere feminin con le termination -ica habe le plural con le termination -iche (similarmente como in italiano).

In lingua pedemontese, alicun substantivos del genere feminin habe le mesme forma in singular e in plural:

  • qual del grec origine: anàlisi, ipòtesi (ia. analyse, hypothese);
  • qual con le termination -sion o .

Adjectivos[modificar | modificar fonte]

Genere de adjectivo[modificar | modificar fonte]

Adjectivos in interlingua son invariabile in vista de genere. In lingua pedemontese son variabile similarmente como substantivos.

Adjectivos que in interlingua que fini in -ante habe in lingua pedemontese equivalentes que fini in -ant (masculin) e -anta (feminin). Analogicamente con le termination -ente: ia. differente - pms. diferent (masculin) o diferenta (feminin).

Plural de adjectivo[modificar | modificar fonte]

Adjectivos in interlingua son invariabile in vista de numero.

Nonobstante si il manca de substantivo apud le adjectivo, tum le adjectivo es declinate como un un substantivo.

In lingua pedemontese, adjectivos esse declinate in le majoritate similarmente como substantivos.

Le terminationes pedemontese del plural -aj, -ij corresponde a -al, -ile de interlingua. Exemplos: ia. special (plural) - pms. spessiaj, ia. possibile (plural) - pms. possìbij, ia. social (plural) - pms. sossiaj.

Comparation de adjectivos[modificar | modificar fonte]

Le adverbio pedemontese equivale a plus in interlingua, serviente pro derivation de comparativo. In interlingua, pro facer le superlativo on usa le plus, in lingua pedemontese, on replacia lo con expressiones del typo bin/motobin (ia.ben, multo) o pròpi (ia. propriemente, realmente)

Conjunctiones[modificar | modificar fonte]

Interlingua Lingua pedemontese Notas
como tanme/coma  
tunc donca  
e/et e  
ma/sed ma  
durante antramente che  
o o  
perque përchè  
si se  

Adverbios[modificar | modificar fonte]

Derivation[modificar | modificar fonte]

In lingua pedemontese, adverbios composite son derivate tra addition le termination -man a formas feminin de adjectivo, in interlingua tra addition -mente (o -amente post -c final): ia. finalmente - pms. finalman. Plus frequentemente totevia in lingua pedemontese on usa expressiones adverbial, per exemplo con le usage an manera, ëd fasson (ia. in modo, al/de maniera) o da na mira (ia. ab un puncto de vista, del puncto de vista): ia. sin depender - pms. an manera indipendenta.

Adverbios irregular incontrate le plus frequentemente[modificar | modificar fonte]

Interlingua Lingua pedemontese Notas
alora antlora  
alsi/anque/etiam/item/tamben ëdcò/anche  
ancora ancor  
assi parèj  
post/postea dòp/apress  
ubi andoa/andova/anté che  
finalmente anfin/për finì  
frequentemente/saepe/saipe soens/minca pòch  
interim antramentre/antratant  
jammais mai  
mal mal  
multo de vàire ëd  
multo motobin  
pauc pòch  
pois peuj  
regrettabilemente belevans  
aqui ambelessì  
quando cand/quand  
sempre/semper sempe/tavòta  
solmente mach  
super sì-dzora  
troppo tròp  

Comparation de adverbios[modificar | modificar fonte]

In ambe linguas il comporta le comparationes adverbial como le quales de adjectivos.

Differentias in orthographia[modificar | modificar fonte]

Marcation de accentos[modificar | modificar fonte]

In un parola pedemontese accento solitemente cade sur le mesme syllaba, que in le parola equivalente in interlingua. In interlingua, per exemplo, on non marca le accento de antepenultime syllaba, sed in lingua pedemontese on marca un accento intypic: ia. origine - pms. orìgin.

Altere exemplos:

  • le termination -ich, -ica, et cetera: ia. historic, historico - pms. stòrich (Si in tal caso e es accentuato, in lingua pedemontese on marca accento "acute": ia. genetica - pms. genética);
  • le termination -bil: ia. possibile - pms. possìbil;
  • le gruppo -òr-: ia. sport - pms. spòrt.

Differentias in litteras e in sequentias de litteras[modificar | modificar fonte]

  • In lingua pedemontese il ha singule consonantes (isto non concerne s), ubi in interlingua son reduplate: ia. effecto - pms. efet, ia. addition - pms. adission.
  • Le sequentias -ci-, -ti-, -cti-, -xi- in interlingua inter vocales corresponde al pedemontese -ssi-: ia. operation, social, maxime - pms. operassion, sossial, massimal.
  • Le sequentia -ul- de interlingua corresponde al pedemontese -ol-. ia. formula - pms. fòrmola.
  • Le sequentias -nc-, -nt-, -nct- e -rt- ante i de interlingua habe lor equivalentes in pedemontese -ns-, -rs- in le terminationes -tial, -tion: ia. martial - pms. marsial.
  • Le termination pedemontese -ja corresponde a -lia in interlingua: ia. familia - pms. famija.
  • In lingua pedemontese, si la parola precedente fini con un consonante, tum in le principio de un parola que comencia con sp-, st- es ingerite ë: ia. spatio, stato - pms. (ë)spassi, (ë)stat.
  • Le sequentias ct e pt de interlingua post un vocal habe lor equivalente in t in lingua pedemontese: ia. structura, fructo, descriptive - pms. strutura, frut, descritiv.
  • ph in interlingua ha su equivalente in f in lingua pedemontese: ia. physic - pms. fìsica.
  • th in interlingua ha su equivalente in t in lingua pedemontese: ia. theoria - pms. teorìa.
  • Le littera y de interlingua ha su equivalente in i in lingua pedemontese: ia. systema - pms. sistema.
  • Le h mute in parolas in interlingua es omittite in lor pedemontese equivalentes: ia. humanitate, hypothese - pms. umanità, ipotèsi.
  • Ch in parolas del origine grec ha su equivalente c (non ante i, e) in lingua pedemontese (como in italiano): ia. technologia, psychologia, epocha - pms. tecnologìa, psicologìa, època (it. tecnologia, psicologia).
  • Le termination -na de interlingua ha su equivalente in le pedemontese -n-a: ia. persona - pms. përson-a.
  • Le littera x de interlingua inter vocales ha su equivalente in le pedemontese s/ss: ia. reflexion - pms. arflession, ia. exister - esiste (le prefixo ex- es un altere caso)
  • Le sequentia -sc- de interlingua ante i, e, post un vocal ha su equivalente in le pedemontese -ss-, sed in s- in le principio de un parola: ia. cognoscer - pms. conòsse, ia. scientia - pms. siensa.

Prefixos e suffixos[modificar | modificar fonte]

Prefixos[modificar | modificar fonte]

Interlingua Lingua pedemontese Notas
con- con-, co- (ante -st-, -sp-, et cetera)  
ex- (exce-) es- (ece-)  
in- an-  
in- in- Negationes e contrapositiones
inter- antër-  
per- për-  
pseudo- fàuss-  
quasi- scasi-  
re- ar- "de nove". Non ante -sp-, -st-, et cetera
re- re- "de nove". Ante -sp-, -st-, et cetera
sub- sot-  

Suffixos[modificar | modificar fonte]

Interlingua Lingua pedemontese Notas
-al -al (singular), -aj (plural)  
-antia, -entia -ansa, -ensa  
-are -ari (masculin), -ar (feminin)  
-bile -bil  
-ese -èis (masculin), -èisa (feminin) Le adjectivo de nationalitate
-ian -ian (masculin), -ian-a (feminin)  
-iano -ian (masculin), -ian-a (feminin)  
-icar -iché Facer/render qualcosa. Usate tamben post substantivos.
-ic -ich (masculin), -ica (feminin)  
-ismo -ism Doctrina o religion
-ive -iv (masculin), -iva (feminin)  
-logia -logìa In nomines del scientias
-mente -man Derivation de adverbio ex un adjectivo
-ose -os  
-sta -sta  
-stione -stion  
-itate -ità Le qualitate de esser
-(t)ion,-(ct)ion, -(pt)ion -(ss)ion, -(s)ion (post un consonante)