Systema de operation

De Wikipedia, le encyclopedia libere
Saltar a: navigation, cercar
Le interfacie del systema de operation Ubuntu. Ubuntu esse basate in le nucleo Linux con GNOME como su interfacie de usator.

Un systema de operation (SO) esse le systema de software que provide le functiones essential pro le operation de un computator. Generalmente, un systema de operation refere a plure differente typos de software que functiona insimul.

Generalmente, le systemas de operation forni:

  • un nucleo, que provide le functiones basic del gerentia de memoria e de processos;
  • un interfacie inter hardware (apparatos) e software (programmas), assi que un singule programma pote functionar in computatores con plure typos de hardware;
  • un bibliotheca de modulos standard pro operationes general e frequente, assi que le programmas de application non debe reinventar le rota; e
  • un interfacie de usator, que provide le facilitates basic de interaction inter le systema de operation e le usator.

Il ha plure differente typos de systemas de operation. Systemas de operation pro computatores personal include AmigaOS, Mac OS X, eMicrosoft Windows; iste systemas esse plen con bibliothecas expansive e interfacies simple pro promover disvellopamento de software e facilitate pro usatores final. Pro servitores, le systema principal esse Unix (implimentate per BSD, Linux, Solaris, et cetera); systemas pro servitores usualmente ha bibliothecas e interfacies minimal, usante sol un minimo del ressources. Pro telephonos mobile, le principie systemas de operation esse Android, iOS, e Symbian; iste systemas de operation balancia ressources minimal contra su pauc dimensiones. Iste categorias non esse stricte; pro exemplo, le standard pro Unix ha essite implimitate in casi omne typo de devisa electronic.

Historia[modificar | modificar fonte]

Originalmente, devisas electronic esseva create pro provider sol un function, como un calculator. Ben que le prime devisa que pote esser considerate un computator general, le Zuse Z3, esse create in maio de 1941, il non habeva nulle systema de operation; cata programma esseva create de novo, e iste programma esseva le sol function que le computator pote facer usque un nove programma esseva cargate physicamente al computator.

Bibliothecas de functiones commun esseva create per le prime programmatores pro reducer le tempore usate in programmation. Duo computatores in le anno 1948, ENIAC e le Manchester Small-Scale Experimental Machine, habeva bibliothecas commun.

Le prime programma que pote esser nominate un systema de operation esseva GM-NAA I/O, un projecto per General Motors e North American Aviation. Sol usate in cerca 40 installationes, iste systema de operation automaticamente initia un processo pendente quando un processo ha finite, e provideva un pauc functiones general pro interfacer con le hardware.

Nucleo[modificar | modificar fonte]

Articulo principe: Nucleo

Le nucleo esse le fundation de un systema de operation. Al minimo, un nucleo minimal habe que poter gerer un processator central a operar processos, manipular le memoria de accesso aleatori pro mover software e data, e provider un interfacie in que processos pote usar iste ressources. Un nucleo pote haber plure altere functiones: gener peripheros (a vices con le adjuta de un pauc pecietta de software nominate un controlator), portar messages inter processos,

Un micronucleo esse un typo de nucleo que habe un pauc centro de codice, e que delega le majoritate de operationes del systema al altere programmas e bibliothecas; veriones moderne Microsoft Windows esse un micronucleo. Un nucleo monolithic esse un nucleo que incorpora tote le servicios del systema in le mesme memoria del nucleo. Le adjectivo monolitic esse usate specialmente quando le nucleo incorpora altere functiones del systema de operation, como le interfacie de usator. Linux esse un nucleo monolithic.

Le majoritate de systemas de operation habe ni tote ni nulle del servicios in commun con le nucleo, e iste nucleos pote esser nominate un nucleo hybrida pro notar que le nucleo es ni puramente monolithic ni puramente un micronucleo. Pro exemplo, esse rar hodie que un nucleo monolithic provide un interfacie de usator, aun que esseva facite assi in Windows 95.

Processos[modificar | modificar fonte]

Le systema de operation provide un interfacie inter un programma e le hardware, pro que un application pote facer actiones. Iste interfacie etiam assecura que le programma sol pote facer interactiones programmate in le systema de operation. In nucleos multiprocesso, cata application esse ponite in un processo, que defini le ressources e memoria disponibile al application del processo.

Plure systemas de operation usa processos non sol pro le programmas del usator, ma etiam pro codice como controlatores.

Interrumptiones[modificar | modificar fonte]

Interrumptiones habe un rolo central in systemas de operation. Con interrumptiones, un pecia de hardware dedicate pote pausar le execution del programma currente, reserver le contenidos del registros, e saltar a un specific processo pro facer un action in responsa. In systemas de operation moderne, interrumptiones esse maneat per le SO.

Il ha duo typos principe de interrumption. Un interrumption hardware indica que un pecia de hardware habe un signalo pro le computator; le majoritate de systemas de operation reserva le contenido del interrumption pro le controllator del hardware que mandava le interrumption. Un interrumption software indica un signallo del processo al systema de operation - pro exemplo, pro acceder hardware, o pro mandar un message al systema de operation pro que un altere processo pote leger. Iste interrumptiones esse nominate appello al systema; un nucleo pote haber cento de appellos al systema que il ascolta.

Maneamento de memoria[modificar | modificar fonte]

Un nucleo de un systema de operation ha que manear tote le memoria operative del systema. Il debe assecurar que nulle programma pote intervenir con le memoria de altere programmas, e que cata programma habe bastante.

Le prime systemas de operation usava maneamento cooperative, ma iste modello de maneamento esseva quitate rapidemente; esse troppo facile que un error pauc in un programma pote causar le usage de troppo del memoria. (Le violition intentional del allocation de memoria esseva e ja esse usate per plure viruses. Ergo, le majoritate de systemas de operation usa alcun forma de protection de memoria.

Systemas de operation moderne pote usar memoria virtual, in que alcun parte de un disco dur o altere reservo esse usate pro reservar le contentos de un area de memoria.

Interfacie con le hardware[modificar | modificar fonte]

Un computator ha plure ressources physic que pote esser usate pro le varie programmas. Per provider un interfacie commun, le systema de operation facilita le disvellopamento del programma per prevenir cata disvellopator que haber que saper cata detallio technic re cata typo de hardware que pote esser usate per un usator final.

Hodie, esse rar que un systema de operation pote esser create pro sol un typo de hardware. Pro operar con plure typos de hardware, le majoritate de usatores incorpora programmas breve denominate controlatores. Como le systema de operation provide un interfacie simple al programator, le conrollator provide un interfacie simple al systema de operation. Generalmente, un controllator pote interfacer con un singule typo de hardware.

Systema de files[modificar | modificar fonte]

Un systema primari facite per le systema de operation esse le organisation e accesso a files. Un file pote representar un programma, un archivo de data, o aun un function (specialmente in systemas basate in Unix e su Filesystem Hierarchy Standard). Un systema de files manipula tote le files de un systema como un database. Systemas de files moderne usualmente manipula directorios en un structura de arbore.

Le prime systemas de operation sol supportava un typo de disco; usualmente, iste esseva un typo disco dur, o un typo de disquette si un systema de operation de disco. Iste prime systemas de file assatis habeva limitations notabile in su velocitate de accesso, e assatis esseva create pro supportar sol un systema de operation. Systemas de files moderne, como NTFS e ext3, esse usate per plure systemas de operation.

Interfacie de usator[modificar | modificar fonte]

MS DOS, un commun systema de operation, usava un interfacie textual.

Casi cata computator personal, e plure computatores servitor, esse maneate per un usator human. Iste computatores require un interfacie de usator. (Si un computator non interage directemente con un usator human, un computator pote abstiner se de haber ulle interfacie human, ma ja debe haber alcun interfacie definite pro su 'usator'.)

Le prime interfacies de usator que non esseva data crude esseva interfacies textual, basate in le interfacies dactylographic del prime computatores; un usator dactyla su commandas, e le systema de operation responde con le resultato. Aun hodie, tote del tres principe systemas de operation (Linux, Mac OS X, e Microsoft Windows) habe interfacies textual. Le interfacie textual assatis esse le base de un interfacies de rete, con que on pote manear un computator con un connexion remote.

Interfacies graphic, popularisate per le Macintosh original e le systema de operation Microsoft Windows, provide un organisation de data in un forma plus legible. Ben que le interfacies graphic se cambia e se meliora rapidemente, le metaphora principe de un interfacie graphic esse nominate "wimp" - que representa le ideas de fenestras (ab (anglese) window), icones, menus, e punctator.

Ligamines externe[modificar | modificar fonte]

  • (anglese) OSDev - sito pro illos qui crea systemas de operation como un hobby; habe plure informationes technic e simple.