Statos Unite de America

De Wikipedia, le encyclopedia libere
Saltar a: navigation, cercar
United States of America
Statos Unite de America
Bandiera de }}} de
[[ de |]]
Motto
In God We Trust
In Deo nos crede.
Hymno
Star Spangled Banner
Location de
Capital Washington
Linguas official anglese in multe statos
Governamento Republica Federal
 -  Presidente Barack Obama
Independentia
 -  Declarate 4 de julio 1776 
 -  Recognoscite 3 de septembre 1783 
Area
 -  Total 9 631 418 km² (3)
3 718 711 mi.² 
Population
 -  Estimation de 2007 300 900 000 
 -  Densitate 32/km² (140)
82,9/sq mi
Numerario Dollar statounitese ($)
Fuso horari (UTC-5 — UTC-10)
Dominio de Internet .us
Codice telephonic +1

Le Statos Unite de America (SUA) es un republica constitutional federal componite de cinquanta statos e un districto federal, Washington, D.C.. Le majoritate del nation esse locate in America del Nord, con un extension total de 9 529 063 km²; il etiam habe plure territorios pacific e carribean.

Le population statounitese conta tres centos milliones habitantes. Ethnicitates minoritari include representantes de cata nation in le mundo, gratias al rolo importante del immigration in le economia e historia del nation; e le americanos indigena. Le lingua le plus parlate es le anglese, secondo le espaniol es multo usate (con plus de 30 milliones parlantes, 11%) e le linguas asiatic e indigena.

Su frontieras es al nord (Canada, Oceano Arctic), sud (Mexico, Golfo de Mexico), est (Oceano Atlantic) e west (Oceano Pacific).

In le seculo XIX, le Statos Unite acquiriva territoris de Francia, Espania, Regno Unite, Mexico e Russia, ultra annexar le Republica de Texas e le Republica de Hawai. In le decata de 1860, les disputas inter le sud agrari e le norte industrial re le derectos del statos e le abolition del sclavitude provocava le Guerra de Succession. Le victoria del norte evitava un division permanente del pais e conduceva al fin del sclavitude legal. Pro le decata de 1870, le economia national era le plus grande del mundo e le guerra hispano-statounitense e le Prime Guerra Mundial confirmava le status del pais como un potentia militar. Post le Secunde Guerra Mundial, surgiva como le prime pais con armas nuclear e un membro permanente del Consilio de Securitate del Nationes Unite. Le final del Guerra Frigide e le dissolution del Union Sovietic lassava al Statos Unite como le unic superpoter economic, politic, militari, e cultural.

Historia[modificar | modificar fonte]

Ubi ora esse le Statos Unite, plure gentes indigina explorava ab 40'000 annos passate a 12'000 annos passate. Exploration europee in America del Nord initiava in 1492 con Christophoro Columbo; pro le duo seculos postea, exploratores e immigrantes de Espania, Francia, Grande Brittania, Nederland, e Svedia, inter altere immigrantes de altere nationes. Ab le initio, ma specialmente in le seculo 17, iste nationes etiam apportava sclavos african, qui pro un seculo prendeva le majoritate de immigration.

Le 4 de julio 1776, le Statos Unite del colonias britannic se declarava independentia de Britannia in le Declaration del Independentia (SUA). Iste declaration initiava le Revolution American, le prime guerra de independencia per un colonia in le Nove Mundo. Le Constitution del Statos Unite de America esseva adoptate le 17 de septembre 1787; su adoption in 1788 creava un singule republica federal. Le Nota de Derectos, que include dece emendamentos constitutional que garantiva plure derectos human, esseva ratificate in 1791 como un condition del stato de Virginia.

Il haveva differente attitudines verso le sclavitude; un phrase in le Constitutionm protegiva le mercato de sclavos del Atlantico usque 1808. Le statos del Norte aboliva le sclavitude inter 1780 e 1804, lassante le statos sclaviste del Sud como defenditores del "institution peculiar". Le Secunde Grande Evelia, comenciante circa 1800, faceva evangelicalismo un fortia detra varie movimentos de reforma social, includinte le abolicionismo.

Politica[modificar | modificar fonte]

Le Statos Unite mantene tractatos commercial con le medietate del mundo e un relation special con Porto Rico, Samoa e le insulas Marianas. Illo es le fundator e major socio de multe organisationes international como le BIRD, FMI, OTAN. Illo ha le derecto de veto in le Consilio de Securitate del ONU.

Subdivisiones politic[modificar | modificar fonte]

Le stato[1] es le subdivision politic primari del Statos Unite. Alcun factos potentialmente confundente super le Statos Unite include:

Le 50 statos, con lor abbreviationes postal e lor capitales, es:

In addition a su statos, le Statos Unite ha numerose areas de territorio directemente sub controlo federal como, per exemplo le Districto de Columbia (que es le location del capital federal) e varie parve insulas, como Guam e Samoa American in le Oceano Pacific. Le insula de Porto Rico in le Mar Caribe es un territorio con grande autonomia, que sta in un association particular con le Statos Unite.

Geographia[modificar | modificar fonte]

Le geographia multo varie del Statos Unite comprehende le zona central ubi se situa le Montanias Roccose, le zona sud-west ubi se trova le Montanias Appalachian e in le region sud ubi comencia le Sierra Madre mexican.

Demographia[modificar | modificar fonte]

Le population statounitese es 90% urban, situate pro le major parte in le grande centros industrial e commercial in le centro del pais e, super toto, in le costas. Su capital es Washington, D.C. e su major areas urban include New York (18 100 000 habitantes), Los Angeles (14 500 000), Chicago (8 500 000), Houston (3 900 000), Washington (3 600 000), e Seattle (3 200 000).

Lingua[modificar | modificar fonte]

Le anglese es le lingua national de facto. Benque non existe necun lingua official a nivel federal, alicun leges -como le requisitos per le Naturalisation- collocar le anglese como lingua obligatori. En 2006, circa 224 milliones, le 80% del population major de cinque annos, parlava sole le anglese en domo. Le espaniol, parlate per le 12% del population, es le secundo lingua plus parlate, e le que plus communmente se apprende como secunde lingua. Alicun personas es favorable a facer del anglese le lingua official, como il es jam in 28 statos. Le hawaiano e le anglese es le linguas official de Hawai. Benque non ha lingua official, Novo Mexico ha leges que incoragia le uso del anglese e del espaniol, del mesme modo que Louisiana lo face con le anglese e le francese. In altere statos, como California, le publication de certe documentos official en espaniol es obligatori. Le territorios insular garantisa le recognoscentia official del linguas native, juncte con le anglese: le samoan e le chamorro es recognoscite per Samoa American e Guam respectivamente; le carolinian e le chamorro es recognoscite per le Insulas Marianas del Norte e le espaniol es ricognoscite in Porto Rico cmo lingua official.

Religion[modificar | modificar fonte]

Le religiones le plus diffundite es le christianismo protestante, insimul con le catholic; le islamismo; e le judaismo.

Economia[modificar | modificar fonte]

Le economia del Statos Unite es un economia mixte capitalista, que se characterisa per le abundante recursos natural, un infrastructura disveloppate e un alte productivitate. Secundo le Fondo Monerati International, su PIB de US$14,4 billiones constituye le 24% del Producto Mundial BRuto e circa del 21% del mesme en terminos de paritate de potere acquisitve (PPA). ISte es le PIB le plus grande del mundo, benque in 2008 era un 5% minor que le PIB (PPA) del Union Europee. LE pais ha le 17 PIB per capita nominal e le sexto PIB (PPA) per capita le plus alte del mundo. De plus, le pais es in secundo loco del Indice de Competivitate Global.

Education, scientia e technologia[modificar | modificar fonte]

La education public statounitense es operate per le governmentos statal e local, regulate per le Departamento de Education del Statos Unite. Il es obligatori que le infantes assiata al schola ab le 6 o 7 annos usque le 18 annos; alicun statos permite al studantes abandonar le schola al 16 annos. Approximatemente le 12% del infantes es inscripte in le scholas private, durante que le 2% recipe education in domo. Il ha multe institutiones private e punblic de education superior, assi como de scholas communitari con le politicas de admission aperte. Del personas maior de 25 annos, le 84,6% graduava se del schola secundari, un 52,6% assitiva a alicun schola, le 27,2% attingeva un licenciatura e le 9,6% attingeva un titulo de postgraduato. La tassa de alphabetisation es de un 99%. Le ONU le ascigna al pais un indice de education de 0,97%, le 12º le plus alte del mundo. Secundo le Unesco, Statos Unite es le secunde pais con plus institutiones de education superior in le mundo, con un total de 5,758 e un promedio de plus de 15 per stato. Le pais anque ha le mayor numero de studiantes universitari in le mundo, ascendente a 14.261.778, isto es, casi le 4,75% del population total. Finalemente, hic se trova alicun del universitates le plus prestigiose de tote le mundo. Harvard, Yale, Berkeley, Stanford e le Instituto Technologic de Massachusetts es considerate como le melior universitales per varie publicationes.

Statos Unite es le leader in le investigation scientific e technologic ab le seculo XIX. In 1876, Alexander Graham Bell recipeva le prime patente pro un statounitense per telephono. Nikola Tesla era pionero in experimentar con le corrente alterne, le motor del corrente alterne e le ratio. In le seculo XX, le companias de automobiles de Ransom Eli Olds e Henry Ford promoveva le production in catena. In 1903, le frates Wright realisava le prime volo propulsate in su aeronave Wright Flyer.

Le ascension del nazismo in le decata de 1930 faceva que multe scientificos europee, includinte Albert Einstein e Enrico Fermi, a emigrar el pais. Durante le Secunde Guerra Mundial le projecto Manhattan jam haveva disveloppate le prime armas nuclear, anunciante le initio del era nuclear. Le carrea spatial anque produceva progresso rapide in le construction e le disveloppamento de rocchettas, le scientia del materiales, e le computation. Le pais era le responsabile del disveloppamento dil ARPANET e su successor, Internet. Hodie, le plus parte del ingresso pro le investigation e le disveloppamento, un 64% procede del sector private. Le pais es le lider mundial in publicationes de investigation scientific e in le factor de impacto. Le statounitenses possede benes de consumption technologicamente avantiate e quasi le mitate del domos ha accesso a Internet. Anque il es le principal disveloppator e cultivator de organismos geneticamente modificate, plus del mitate del terras de cultivation biotechnologic del mundo se trova in le Statos Unite.

Vide etiam[modificar | modificar fonte]


Notas[modificar | modificar fonte]

  1. Nota ben que le parola stato es alquanto confundente, viste que le termino stato tamben se usa pro entitates soveran national, o nationes. (Altere paises con statos in le senso del Statos Unite include Australia, Brasil, India, Malaysia, Mexico e Nigeria. Le termino stato es anque usate pro traducer le termino german "Bundesland" in multe articulos super Germania.)
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons ha files multimedia de: Statos Unite de America