Italia

De Wikipedia, le encyclopedia libere
Saltar a: navigation, cercar
Italia
Republica italiana
Bandiera de }}} de
[[ de |]]
Motto
nulle
Hymno
Canto degli Italiani
Location de
Capital Roma
Linguas official italiano 1
Governamento Republica
 -  Presidente Giorgio Napolitano
 -  Presidente del consiglio Matteo Renzi
Area
 -  Total 301 338 km² 
116 347 mi.² 
Population
 -  Estimation de 2008 59 829 710 
Numerario Euro ()
Fuso horari (UTC+1)
Dominio de Internet .it
Codice telephonic +39

Italia - officialmente Republica Italian - es un pais del sud de Europa, membro del Union Europee. Su territorio consiste principalmente de un peninsula (Peninsula Italic, transversate del catena del Apenninos) e de duo grande insulas in le Mar Mediterranee: Sicilia e Sardinia. Le nord es circumferite per le Alpes. Geographicamente Italia es constituite per tres partes: un continental, un peninsular, e un insular. Italia ha frontieras con Francia, Suissa, Austria e Slovenia. Le statos independente de San Marino e Citate del Vaticano es enclaves intra le territorio italian. Italia es membro del G8 o gruppo del octo nationes plus industrialisate del mundo. Situate in le corde del antique Imperio Roman, le pais es plen de thesauros que constitue le historia e le bases del civilisation occidental. In facto le capital es Roma, le citate eterne.

Lingua: italiano.

Historia[modificar | modificar fonte]

Prime culturas e Etate de Ferro[modificar | modificar fonte]

Durante le Etate de Ferro succedeva se varie culturas que pote esser differentiate in tres grande nucleos geographic:

  • la del Latio antique
  • la de Magna Grecia
  • la de Etruria

Un de istas culturas, le ligures, era un populo enigmatic que habitava in le nord de Italia, Suissa e sud de Francia. Altere populo, le etruscos, habeva su nucleo historic in le Toscana, e habeva un origine incerte. Desde le Toscana expandeva se al sud verso le Latio e le parte septentrional de Campania, ubi trovava le colonias grec; verso le nord del peninsula Italic occupava le zona del valle del rio Po, in le actual region de Lombardia. Verso le seculo V aEC comenciava deteriorar se su poter pro haver que luctar contra le celtas, le grecos e le carthagineses. Verso 40 aEC, Etruria era conquistate per le romanos e le resto de populos esserea anque conquistate.

Roma[modificar | modificar fonte]

Searchtool-80%.png
Articulo principal: Roma antique

Roma antique designa un communitate agricole fundate in le seculo VIII aEC que se expandeva desde le citate de Roma e cresceva durante seculos usque converter se in un imperio, que in su epocha de apogeo, extenderea se desde Grande Britannia al deserto del Sahara e desde le peninsula Iberic al Euphrate, provocante un importante florescer cultural in cata location in le que governava. In un principio, post su fundation (753 aEC secundo le tradition) Roma era un monarchia etrusc. Plus tarde (509 aEC) era un republica roman latin e in 27 aEC converteva se in imperio.

Le periodo de mayor splendor es cognoscite como Pax Romana, pro le relative stato de harmonia que prevaleva in le regiones que era sub le dominio roman. Cesar Augusto claudeva le portas de templo de Jano, que permaneva aperte in tempos de guerra, quando credeva haver vincite a cantabros e astures in le anno 24 aEC. Illo es acceptate le initio de iste periodo le 29 aEC quando Augusto declarava le fin del guerras civil e su duration usque le morte de Marco Aurelio (180).

Con le imperator Diocletiano le Imperio se reorganisa ma post Constantino I le Grande non tornava esser unificate proque Theodosio I le Grande divideva lo inter su duo filios, Arcadio e Flavio Honorio, donante a un le Imperio Byzantin e a altere le Imperio Roman de Occidente. Le invasiones barbare essera le fin del Imperio Occidental in 476 comenciante le Medievo.

Medievo[modificar | modificar fonte]

Le ostrogothos era un gruppo de godos que habeva essite subjugate per le hunnos, ma post su liberation, Theodorico le Grande, con le benediction del Imperator de Oriente, conduceva su populo a Italia in 488. In le peninsula governava Odoacro post le cadite del Imperio in 476, ma post un campania in le nord del peninsula, Theodorico tomava le capital, Ravenna, matante Odoacro in 493. In 526 le morte de Theodorico acabava con le pace, hereditante Italia su granfilio, Athalarico, que moriva sin filios lo que produceva un crise que faceva disparicer le regno.

Sub Justiniano I, le Imperio Byzantin initiava un serie de campanias con le scopo de reconstruer le unitate mediterranee. Le debilitate del regno ostrogotho e le desiros byzantin de recovrar le citate de Roma converteva Italia en un scopo. In 535 le general Belisario invadeva Sicilia e marchava a traverso del peninsula, prendente Neapole e arrivante in Roma in 536. Prosequeva usque le nord e prendeva Mediolanum (Milano) e Ravenna in 540, e in 561 habeva pacificate le zona.

Inter le differente populos germanic que habeva abandonate su antique morada pro viver in terras melior, contava se le lombardos, a los que Justiniano I habeva lassate installar se in Panonia, a condition de defender le frontiera. Le pression del lombardos sur le Papa faceva que le rege del francos, Pipino le Breve, realisa inter 756 e 758 repretite campanias in le nord de Italia. Le situation impejorava con le morte de Pipino, ma le reunification del francos sub Carolo Magne portava a un nove intervention in Italia in 774. Post un breve battalia, Carolo Magne conquistava le Regno de Lombardia que, mantenente su autonomia, integrava se in le Imperio Carolingio.

Inter le seculos X e XIII, certe republicas maritime haveva un gran prosperitate economic, gratias a su activitate comercial, in un marco de amplia autonomia politic. Generalmente, le definition refere se in special a quatro citate: Amalfi, Pisa, Genova e Venetia. Anque altere citates del area teneva independentia, habeva participate in le Cruciadas, contava con un flota naval, etc. Inter illas on pote destaccar Gaeta, Ancona, Trani e Noli.

Renascentia, domino estraniero e unification[modificar | modificar fonte]

Le pandemia dle peste nigra matava in le pais un tertie parte del population in 1348. Inter le seculos XIV e XVI, Italia non era un unitate politic jam que era fragmentate in multiple statos. In le nord existia citates-stato como le Republica de Venetia, le Republica de Florentia, le Ducato de Milano o le Republica de Genova. In torno a le citate de Roma era le Statos Pontificio e in le sud era le Regno de Neapole, posteriormente integrante del Corona de Aragon, e por tanto, del Monarchia Espaniol. Durante iste epoca surgiva le Renascentia italian, periodo de gran logros e cambios cultural in Italia que se expandiva desde final del seculo XIV usque 1600, constituente le transition inter le Medievo e le Europa moderne. Inter su logros cultural destacca operas literari de scriptores como Petrarca o Machiavelli, operas de arte de Michelangelo e Leonardo da Vinci, e operas architectonic como le ecclesia de Sancta Maria dei Fiore in Florentia e le Basilica de San Petro in Roma.

Pro su fragmentation, ilo esseva scenario del intereses de potentias europee durante de seculos XVI, XVII e XVIII, que portava a conflictos como le Guerras italian, le Guerra de Succession Espaniol, le conflicto inter Espania e Austria pro le possessiones napolitan assi como le guerras revolutionari francese e napoleonic, essente le imperator Napoleon I coronate prime rege de Italia le 23 de maio 1805 in le cathedral de Milano. Ancora habeva conlfictos durante le prime mitate del seculo XIX, quando apariva le sentimento nacionaliste italian que desembocava in le unification de Italia, materilizate le 17 de martio 1861, quando le statos del peninsula italian e le duo Sicilias univa se formante le Regno de Italia, le qual esserea organizate pro le monarcha Vittorio Emmanuele II, de la casa de Savoya, usque tunc governante in Pedemonte e rege de Sardenia. Le artifice del unification era Camillo Benso, conde de Cavour, ministro del rege.

Del unification al actualitate[modificar | modificar fonte]

Roma, pro su parte, manteneva se separate del resto de Italia sub le guida del Papa e non era parte del regno usque le 20 de septembre 1870, data final del unification. Post realisava se un plebiscito in le qual eligeva se Roma como de capital del Regno. Fora del limites solo esseva le Republica de San Marino. Originava se un conflicto con le Sancta Sede, pro le independentia del Papa del politica italian que solo resolveva se in 1929 con le Pactos de Letran. Pro iste accordos, Italia cedeva un parve parte de su territorio que lassava al soveranitate del Papa. Le dictatura fascista de Mussolini faceva alliar se al pis con le Germania Nazi e le Imperio de Japon, lo que conduceva al derouta post le Secunde Guerra Mundial. Durante le disrolamento de iste guerra e in le annos posterior, milles de italianos emigrava fora del pais, principalmente a Argentina, Chile, Belgica, Statos Unite, Francia e Germania.

Le 2 de junio 1946, un referendum re le monarchia establiva le republica como systema de governamento italian, adoptante le pais un nove constitution le 1 de januario 1948. Le membros del familia regal fora portate al exilio, pro su relation con le regime fascista usque le 10 de novembre 2003, quando poteva regressar, gratias al modification del constitution pro le parlamento italian. Le Tractatos de Roma in 1957 signate per sex paises europee ha facte de Italia un del membros fundator del Union Europee. Desde finales del annos sexanta usque principios del octanta produceva se un periodo de insatisfaction pro un situation politic e institutional chaotic que traduceva se in violentia in le stratas e lucta armate, actualmente nominate Anni di piombo.

Geographia[modificar | modificar fonte]

Topographia[modificar | modificar fonte]

Le relievo presenta quatro unitates regional: al nord, un sector continental ominate per le Alpes; al sud un sector peninsular articulate per le Apeninos; inter ambes es le planessa del Po o Padana; y finalmente les insulas volcanic. Le systema alpin extende pro territorio italian le quasi totalitate de su vertente meridional. In uste grande conjuncto montaniose destacca le formationes calcari del Dolomitas e in le sector crystallin, alicunas del principal cumbres de tote le systema alpin como Monte Rosa o Cervino.

Le resto de planicies italian, benque numerose, es de pauc extension, e localisa se preferentemente in le litoral thyrren, e alicunas formate per importante rios como le Arno o le Tiber. Le catena del Apenninos constitute le spina dorsal del peninsula italian e in illa distingue se tres sectores: le Apenninos septentrional, los de minor altura; le Apenninos central, anque denominate Abruzzos, que constitui le tecto del catena e presenta modelatos de typo karstic; e finalmente, le Apenninos meridional, que ha su puncto culminante in le monte Pollino.

In le extremo sud del peninsula Italic, le insula de Sicilia es considerate un prolongation del Apenninos, destacante le monte Etna, que con su 3.345 m es le vulcano le plus alte de Europa. Le insula de Sardenia es anque montaniose, benque on pote destaccar le planessa de origine fluvial de Campidano, inter Oristan e Cagliari.

Clima[modificar | modificar fonte]

Le climatologia italian, benque de character mediterranee, presenta notabile variationes regional. In prime posto, pro effecto de su extension in latitude: medias annual in Milano de 23 °C en julio e -0,6 °C in januario, durante que in Palermo, iste medias es de 24 e 13 °C, respectivemente. Le posto con plus precipitationes del pais es le provincia de Udine, in le nord-est, con 1.530 mm, e le loco con minus precipitationes is in le sud del region de Apulia, en le provincia de Foggia e in le parte sud de Sicilia, con approximadamente 460 mm. On pote differentiar le pais in tres regiones climatic: le clima meiterranee in le sud de Italia, con estates calide superante le 30º C, le planessas del rio Po, ubi le hiberno es multe frigide como in le paises del nord de Europa e le Apeninos, con clima frigide e precipitationes forte.

Citates principal[modificar | modificar fonte]

Altere citates[modificar | modificar fonte]

Regiones e capital regional[modificar | modificar fonte]

Governamento[modificar | modificar fonte]

Le politica bassa se in un systema republica parlamentari con democratia representative desde le 2 de junio 1946, quando le monarchia era abolite per referendum popular. Le poter executive es a cargo el Consilio de ministros que es lierate per le chef de governamento (Presidente del Consiglio dei Ministri), informalmente nominate prime ministro, un del cinque cargos plus importante del pais juncte con los de presidente del Republica, presidente del Senato del Republica, presidente del Camara de deputatos e presidente del Corte Constitutional. Le poter legislative es a cargo del Parlamento e del Consilio de ministros. Le poter judicial es independente del executive e legislative. De plus, es un sytema m,ultipartidiste. In le sud del peninsula e in le insula de Sicilia, le mafia ha tanto o plus poter que le Stato, arrivante a controlar, jurnales, judices e policia. In 1992, le assassinato de Giovanni Falcone, un magistrati que investigava le crimen organisate e le campania de manos munde que desatava commocionava al instutiones italian, ma pos annos de investigationes intense, ha habite pauc resultatos. Silvio Berlusconi, ex prime ministro, semper ha essite suspecte de corruption e, nonobstante, era seligite in tres occasiones pro su cargo. Dimitiva le 12 de novembre 2011 pro le seriose situation economic.

Economia[modificar | modificar fonte]

Ambox rewrite gold.svg

Le activitate industrial ha essite le motor de developpamento italian, e le actual axe de su economia. Le activitates agricole ha experimentate un considerabile retrocession, in le occupation del population active (7,3%) e in su participation in le PIB (3,7%). Le production agricle non abastece le demanda alimentari del population e es specialmente pauc abundante in le branchia bovere.

Transporto[modificar | modificar fonte]

Ferrovie dello Stato nasceva in 1905, e es le plus importante compania ferroviari public e Italia. A partir del anno 2000, sequente le normativa europee que obliga al separation del sector transporto de passageros, del sector infraestructura, le societate era reorganisate. Actualmente, le trenos de alta velocitate italian es le ETR 500 e le lineas que existe in iste momento es: Roma-Florencia, Roma-Napole, Turin-Novara, Padua-Venecia, Milano-Treviglio e Milano-Bolonia.

In total, in 2003, illo habeva 16.287 kilometros de vias de treno, 668.721 kilometros de stratas, del quales

de carreteras, de los cuales 6.487 kilometros era de autopista, e 4.379 kilometros de transporto pro tubos. Le airportos con plus traffico aeree in 2003 era Roma-Fiumicino, Milano-Malpensa, Milano-Linate, Venecia e Catania-Fontanarossa. Pro su parte, le portos con plus carga era Genova, Trieste, Tarento, Augusta e Gioia Tauro. In 2005, 590 de cata 1.000 italianos possedeva un automobile e in le majoritate del citates le 60% del citatanos no era contente del transporto public, rationes pro le quales le numero de passageros ha disminuite.

Tourismo[modificar | modificar fonte]

Le tourismo es un del sectores con plus crescimento el economia national con 43,7 milliones de touristas pro anno e un total de

El tourismo es uno de los sectores con plus crescimento in le economia national con 43,7 milliones de touristas por anno y un total de 42.700 milliones de dollares generate, essente assi le quarte pais con plus tourismo del mundo. Roma, le capital, es un del destinos plus visitate del mundo, con un media de 7 a 10 milliones de touristas al anno. Le Colosseo de Roma con quatro milliones de turistas, es le 37º posto plus visitate del mundo. Anque beneficia se del tourismo religiose e cultural que genera e vicinitate al Citate del Vaticano con postos tanto visitate como le Musseos Vatican o le Basilica de San Petro. Altere locos de grande interesse include le pantheon de Aggripa, le Fontana di Trevi, le Placia Navona, le foro Roman, le castello Sant'Angelo o le archibasilica de San Juan de Letran, iste ultime soberania del Citate del Vatican. Le interese cultural del pais anque reflecta se tote le Patrimonios del Humanitate del Unesco que ha, jam que ese le pais que continen major numero de locos in le mundo con 44.

Demographia[modificar | modificar fonte]

A finales de 2008 le population del pais superava le 60 miliones, essente le quarto pais plus populate de Eruopa e cin un quinta major densitate de population con un promedi de 198 persnas per kilometro quadrato. A partir del annos sesenta del seculo 19, le population italian experimentava un cambio in su rhytmo rhythmo de crescimento, que decreceva usque le 0,0% de media annual inter 1985 e 1990. Le descenso del tassa de mortalitate era accompaniate de un descenso considerable del tasa de natalitate, essente in 2008 un de cata cinque italianos major de 65 annos. Le cambio in le tendentias demographic affectava assi mesme al traditional movimentos migratori que usque alora habeva facte de Italia un del plus grande reserva de mano de opera de Eruopa e America. Italia passava a convertir se in puncto de arrivata de immigrantes del tertie mundo, ma, super toto, stableceva se importante correntes migratori interne. Con un movimento massivo de population del sud a Roma e le nord industrialisate ma no verso le nore-est, ancora multe paupere, lo qual no ha facte sine radicalisar le differentias inter le nord e le sud, ma que a su vice adjutava al crescimento del natalitate. Le tasa de fertilitate cresceva in pauc annos desde 1,32 infantes per mulier in 2005 usque 1,41 in le anno 2008. Le concentration del population italian in le nucleos urbane (69% del population urbane) ha generate un rete homogenee de grande citates, que joca un rolo le centros regional (Neapole, 973.132 habitantes; Torino, 963.128; Palermo, 663.173; Genova, 610.887; Bolonia, 372.256, e Florentia, 364.710), con duo destaccate nucleos a nivel national; Roma (2.718.768 hab.), le capital politic, e Milano (1.299.633), le capital economic.

Personas[modificar | modificar fonte]

Scriptores[modificar | modificar fonte]

Exploratores[modificar | modificar fonte]

Musicos[modificar | modificar fonte]

Cantatores[modificar | modificar fonte]

Compositores[modificar | modificar fonte]

Bandiera del Union Europee Le 28 statos-membros del Union Europee Bandiera del Union Europee

Flag of Austria.svg Austria · Flag of Belgium (civil).svg Belgica  · Flag of Bulgaria.svg Bulgaria  · Flag of Croatia.svg Croatia  · Flag of Cyprus.svg Cypro  · Flag of Denmark.svg Danmark  · Flag of Spain.svg Espania  · Flag of Estonia.svg Estonia  · Flag of Finland.svg Finlandia  · Flag of France.svg Francia  · Flag of Germany.svg Germania · Flag of Greece.svg Grecia · Flag of Hungary.svg Hungaria · Flag of Ireland.svg Irlanda · Flag of Italy.svg Italia · Flag of Latvia.svg Latvia · Flag of Lithuania.svg Lituania · Flag of Luxembourg.svg Luxemburg · Flag of Malta.svg Malta · Flag of the Netherlands.svg Pais Basse · Flag of Poland.svg Polonia · Flag of Portugal.svg Portugal · Flag of the United Kingdom.svg Regno Unite · Flag of the Czech Republic.svg Republica Chec · Flag of Romania.svg Romania · Flag of Slovakia.svg Slovachia · Flag of Slovenia.svg Slovenia · Flag of Sweden.svg Sveda

Vide etiam: Geographia - Paises del mundo - Europa


Pecietta
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons ha files multimedia de: Italia