Carl von Linné

De Wikipedia, le encyclopedia libere
Saltar a: navigation, cercar
Cscr-featured.svg Articulo eminente
Carl von Linné, "Le Rege del Flores", un pictura de Alexander Roslin

Carl von Linné (23 de maio 170710 de januario 1778), "Le Rege del Flores". (ante le innobilimento in 1757 Carl [o Carolus] Nilsson Linnæus). Ille esseva un botanico e zoologo svedese active al Universitate de Uppsala ubi ille esseva appunctate professor de medicina in 1741

Ille esseva rememorate in multe manieras in tote le mundo in le anno 2007, 300 annos post le nascentia de ille.

Vita[modificar | modificar fonte]

Carl Linnæus nasceva le 23 de maio 1707[1] in le ferma Råshult del pastor adjutante del parochia Stenbrohult, Provincia Småland. Ille maritava in 1739 con Sara Elisabth Moræa ab Falun, Provincia Dalecarlia. In le ferma Sveden, foras de Falun, le casa nuptial de Linné ancora hodie existe. Le copula recipeva septe infantes (i.a. Carl von Linné junior). Le filio habeva nulle infantes e dunque il non ha descendentes hodie qui porta le nomine Linné. Sed multe descendentes del filias existe. Ille moriva le 10 de januario 1778 in Uppsala, Provincia Uppland. Quando ille moriva le rege, Gustav III, annunciava al parlamento que isto esseva un grande perdita del pais. Su fama esseva mundial e ille esseva interrate in le Cathedral de Uppsala.

Juventute[modificar | modificar fonte]

Le familia in Stenbrohult[modificar | modificar fonte]

Ille esseva le filio le plus vetule del parocho futur de Stenbrohult, Nicolaus (Nils) Ingemarsson Linnæus (1674- 1748) e Christina Brodersonia (1688-1733). Le patre adoptava le nomine patronymic a causa de un arbore tutelari, un tilia gigante. Tilia es "lind" in svedese e duo oncles maternal previemente habeva adoptate le nomine Tiliander. In le estate 1709 le familia se installava in le casa del pastor de Stenbrohult ubi le affection de Linné al natura se eveliava. Le patre tamben habeva le mesme affection e esseva multo interessate de botanica, e lor contactos sovente se occupava del cura del jardin, que esseva un del meliores del provincia. Lor relation esseva calide e familiar. Le patre poteva esser impatiente ma il esseva dicite que "ille tosto mutesceva quando on le dava un flor in su mano". Carl diceva un vice re le jardin, que contineva multitudes de plantas estranier, que illo "con le lacto maternal inflammava mi anima con amor inexhaustibile pro le herbas".


Pois que e su patre e su granpatre maternal, le parocho in Stenbrohult, Samuel Brodersonius, esseva prestres le familia sperava que tamben Carl esserea un prestre, ma ille non demonstrava alcun interesse grande pro isto. Tamen il non pare que ille esseva negative al religion. Ille sovente scribe in su diarios que ille durante su viages habeva participate in le missa grande in le ecclesia local, e in su libros sovente se trova citationes del Biblia.

Studios[modificar | modificar fonte]

Ille comenciava le schola in Växjö 1717 ma su interesse pro le natura etiam le impediva in le labor del schola. Dunque ille sovente se absentava del classe sin jurisdiction pro studiar plantas e a causa de isto ille esseva appellate "Parve botanicus". Al fin le professores scribeva un lettera al patre consternate ubi illes recommendava Carl pro "un mestiero manual, pois que ille con le libro poteva facer nihil". Tamen ille a tempore debite finiva le schola e apprendeva latino multo ben. Iste lingua ille sempre usava. Forsan un consolation incoragiante pro certe scholares hodierne.

Su interesse in botanica imponeva multo a un medico in le urbe vicin Växjö, qui opinava que un education in medicina (alora = scientia natural) esserea multo apte pro Carl, e in augusto 1727 ille poteva vader a Lund pro studios universitari. Ibi ille recipeva Kilian Stobæus como benefactor e professor. Post un anno ille partiva a Uppsala que alora habeva un reputation melior in scientias natural. Ibi ille recipeva instruction per Olof Celsius patre e Olof Rudbeck filio e deveniva un amico del ichtyologo Peter Artedi. Il esseva dicite que Linné esseva un persona multo sociabile e il esseva facile communicar con ille. Isto esseva multo importante specialmente pro su possibilitates laborar in le estraniero. In 1729 ille scribeva su prime articulo academic, naturalmente in latino, le predecessor de interlingua, ”Præludia sponsaliorum plantarum”, (An Prologo del Nuptias del Plantas). Le formulationes del vita sexual del plantas in iste libro esseva un choc pro multe personas in ille tempore quando on non mesmo debeva mentionar tal parolas.

Viages[modificar | modificar fonte]

Le viages in Svedia[modificar | modificar fonte]

Linné vestite como un Lappon 1735-1740

Carl Linnaeus viagiava a plure partes de Svedia e faceva notas multo minutiose. Ille recipeva supporto economic pro iste viages. Post le guerras in le initio del seculo (Karl XII) le pais esseva povre e il esseva importante trovar nove ressources natural. Alcun del plus reputate viages es le sequentes:

  • Le viage multo incommode a Lapponia 1732, le parte le plus del nord de Svedia, que alora esseva quasi incognite. Ille cavalcava sol, 5000 km, durante cinque menses. Un resultato del viage esseva Flora lapponica publicate in 1737 (in Nederland).
  • Le viage a Dalecarlia 1734 insimul con dece studentes voluntari. Alora ille incontrava su sposa futur, Sara Lisa Moraea e desirava maritar se. Ma le patre de illa exigeva que Carl primo debeva haber un doctorato assi que ille poteva sustener un familia. In le universitates svedese il non esseva possibile reciper un doctorato in medicina e dunque ille debeva vader al estraniero.
  • Le viage a Öland e Gotland (le insulas in le Mar Baltica)1741, postea ille retorna ab Nederland. Ille cavalcava durante iste viage e ille demonstrava grande interesse tamben pro petras runic.
  • Le viage a Västergötland 1746
  • Le viage a Scania 1749 Su grande reputation nunc faceva que ille poteva viagiar con cavallo e vehiculo. Durante iste viage ille de novo videva su amate urbe de nascentia Stenbrohult.

Le viage a Nederland[modificar | modificar fonte]

In 1735 ille vadeva a Nederland insimul con un camerada de studios. Le patre del camerada financiava le viage costose. Carl esseva satis famose post le viage a Lapponia, e su contraprestation esseva adjutar e consiliar le camerada. Illes vadeva a Hardervijk que alora habeva le reputation de promover examines in curte tempore. Carl esseva multo ben preparate e habeva plure manuscriptos preste pro impression. Dunque ille recipeva su doctorato in medicina solmente poc dies post le arrivata. Ille disputava sur un these re malaria ubi ille associava le maladia con le grado de argilla in aqua potabile! Pois que ille esseva un persona multo sociabile ille facilemente creava contactos con personas importante e le senator de Leyden, Dr Johan Fredrich Gronovius, le supportava e editava Systema naturae, su obra revolutionari. Un altere persona importante esseva le director del Compania del Indias Oriental, Georg Clifford, e ille offereva a Linnaeus laborar in su grande jardin botanic. Su economia tunc esseva multo bon e Clifford tamben financiava un viage a Oxford in Anglaterra.


Malgrado le vita luxuose in Nederland ille esseva malade (i.a. malaria cholera) e desirava retornar a Svedia e Sara Lisa. Ille viagiava via Paris ubi ille remaneva un mense e tamben ibi le esseva offerte empleos significante. Post tres annos e medie ille arrivava a Svedia le 28 de junio 1738.

Retorno a Stockholm e Uppsala[modificar | modificar fonte]

Carl Linnaeus retornava primo a Stockholm e comenciava ibi un cabinetto medical durante 1739 que in le initio non esseva prospere. Gratias a contactos con conte Carl Gustaf Tessin ille recipeva plure altere empleos. Ille tamben esseva un del fundatores del Academia de Scientias. Le prime session habeva loco in 1739 e Linné esseva le prime "praeses". Nunc su economia esseva tanto bon que ille recipeva permission maritar Sara Lisa. Le maritage habeva loco le 26 de junio 1739 in le ferma del patre del fidantiata, Sveden, presso Falun.jajajajajajjajaja mentirAS

In 1741 Linnaeus esseva appunctate professor de medicina in Uppsala e durante alcun periodos curte ille tamben esseva rector del universitate. In plus ille esseva supervisor del association del studentes de Småland, un cargo honorabile. Studentes ab plure paises arrivava pro participar in su cursos famose.

Innobilimento de Linné[modificar | modificar fonte]

Linnea borealis, "planta nostra"

In 1761 Carl Linnaeus esseva innobilite per le rege Adolf Fredrik e prendeva le nomine von Linné. Sur le scuto de armas se trova Linnaea borealis, le flor favorite de Linné, e iste flor postea ha essite appunctate le ”Flor del provincia Småland” malgrado que illo es rar ibi. Ille a vices appellava lo "planta nostra". Le scuto de armas tamben ha iste sententia que sovente esseva usate per Linné: ”Omnia mirari etiam tritissima” (Toto merita attention – tamben le trivial).


Le mesme parolas se trova, con litteras micrissime, sur le nota bancari 100 Kr svedese, in un linea vertical, al dextere del portrait de Linné (un del multe protectiones contra falsificationes). Linné habeva solmente un filio, Carl, qui esseva adulte ma ille recipeva nulle infantes e hodie il non ha ulle personas qui porta le nomine von Linné.


Carl von Linné moriva le 10 de januario 1778 in Uppsala post un apoplexia e ille esseva interrate in le Cathedral de Uppsala. Le fama de Linné alora esseva mundial e le rege, Gustav III, alora annunciava al parlamento que le decesso esseva un perdita grande del nation.

Le ferma Hammarby de Linné[modificar | modificar fonte]

Iste ferma es situate 15 km distante de Uppsala e esseva comprate per Carl von Linné in 1758. Ille desirava haber un refugio foras del ambiente insalubre del urbe. Hodie illo es un museo, aperite durante le estates, que demonstra un ferma original del 18ve seculo e le vita private e scientific de Linné.

Le apostolos de Linné[modificar | modificar fonte]

De facto Linné ipse les appellava assi. Non minus que 19 discipulos de Linné faceva viages in tote le mundo sub su supervision, faceva recercas e colligeva material. Le majoritate de illes retornava e esseva homines renominate ma alcunes del plus talentose perdeva lor vita durante le viages. In altere linguas on pote leger re illes in internet.

Operas[modificar | modificar fonte]

Systema naturae[modificar | modificar fonte]

Copertura del decime edition

Le prime edition de Systema naturae habeva solmente 11 paginas ma illo esseva disveloppate successivemente e le ultime edition in 1770 habeva 3000 paginas. Su obra ancora hodie es le fundo del taxinomia moderne pro tote le formas de vita. In illo ille introduceva un nove systema natural con tres regnos, plantas, animales e petras (minerales), e secundo le parentato mutual le plantas e le animales esseva gruppate in classes, ordines, familias, generes e species que ancora hodie es usate.


Specialmente le ordination del plantas attraheva attention intense, e tamben opposition de certe scientistas, ma finalmente illo esseva acceptate. Ille introduceva le systema sexual, i.e. le classification del plantas secundo lor sexo e partes de fertilisation; stamines e pistillos. Plantas sin stamines e pistillos es cryptogamos e illos que los ha es phanerogamos. Secundo le numero e arrangiamento del stamines il ha 23 classes. Le classe 24 es le cryptogamos. Secundo le numero del pistillos il ha ordines e le ordines es dividite in generes e le generes in species e, in certe casos, un nomine de variante. Isto es un maniera facile ma hodie on tamben usa ADN (acido desoxyribonucleic) pro lor classification, lo que in plure casos ha modificate le ordination.


Ille tamben introduceva le nomenclatura binari, a saper que tote le formas de vita (e cata maladia) debe haber duo nomines in latino, un nomine patronymic un nomine de specie e, in certe casos, un nomine de variante. Iste obra, e le major parte del alteres, es scribite in latino, un lingua que Linné como altere scientistas in ille tempore maestrava ben. Il es dicite que Linné ipse creava le expression sovente citate: "Deus creavit, Linnaeus disposuit (Deo creava, Linnaeus ordinava.)

Species plantarum[modificar | modificar fonte]

In 1753 Carl Linnaeus publicava un altere obra multo importante, Species plantarum, in duo grande volumines, in le qual omne plantas cognoscite esseva describite. Quando ille moriva in 1778 ille habeva scribite plus que 70 libros e 300 theses scientific. Ille tamben habeva date nomines scientific a 12.000 plantas e animales. Le abbreviation del nomine de autor de Linné in litteratura botanic es L. P.ex. Linnaea borealis L. lo que significa que Linné es le persona qui ha describite le planta in le texto actual. Linné es le sol persona que es designate per solmente un littera in iste grande registro.

Le prime informator in sexologia[modificar | modificar fonte]

In le annos 1770 Linné inseniava le studentes de medicina re sexualitate o le scientia del sexo. Su discursos esseva solmente manuscripte in svedese. In nostre dies illos ha essite discoperite e es editate in un libro "Om sättet att tillhopa gå" (Como esser un copula) ISBN 91-528-0524-7 (in svedese). Lectores contemporanee probabilemente trova iste lectiones un poco amusante.


Linné in arte, philatelia e numismatica[modificar | modificar fonte]

Linné es portraitate per artistas famose e in plure paises il ha sculpturas de ille. Ille tamben es portraitate sur le nota bancari de 100 coronas svedese editate desde 1986 e sur timbros svedese editate in 1939; 15 öre rubie brun e 50 öre gris, rememorante su viages sur un timbro del anno 1978; 1,30 Kr. Ille tamben es portraitate sur plure timbros de altere paises.

Referentias[modificar | modificar fonte]

  1. Le data del nascentia de Linné esseva le 23 de maio secundo le calendario gregorian, le 12 de maio secundo le calendario julian e le 13 de maio secundo le calendario svedese que alora esseva usate.

Vide etiam[modificar | modificar fonte]

Ligamines externe[modificar | modificar fonte]

Operas[modificar | modificar fonte]

Paginas dedicate al celebration del 300 anniversario del nascentia de Linné (2007)[modificar | modificar fonte]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons ha files multimedia de: Carl von Linné