Saltar al contento

Uropi

Non revidite
De Wikipedia, le encyclopedia libere

Patrono:Short description

Uropi
instantia de: lingua artificial
bandiera


data de creation: 1986
sito web official: http://uropi.free.fr/index1.html
Commons: Uropi

Uropi es un lingua construite que esseva create per Joël Landais, un professor de anglese francese. Uropi es un synthese del linguas europee, explicitemente basate super lor radices indoeuropee commun, e visa a esser usate como un lingua auxiliar international pro Europa e thus contribuer a construir un identitate europee.

Uropi esseva comenciate in 1986; desde alora, illo ha subite certe modificationes durante que su vocabulario continua a crescer (le dictionario francese-uropi ha plus de 10,000 parolas).

Uropi deveniva cognoscite in Europa in le prime annos 1990.[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11]

Creator

[modificar | modificar fonte]
Joël Landais, Uropi Kreator, creator del auxlang Uropi.

Post studiar linguas al Universitate de Orléans, puis al Sorbonne e al École Normale Supérieure in Paris, Joël Landais obtineva le diploma de Agrégation in anglese. Ille parla francese, anglese, italiano, espaniol e german e ha un cognoscentia practic de grec moderne e russe. Hodie, ille insenia anglese in un collegio de Chartres. Parallelmente a su formation como linguista, le viages de Landais per Europa, Senegal, le Maghreb, Egypto, Mexico, le ex-URSS, Vietnam e le Indias Occidental, insimul con un passion pro le linguas, le conducira a crear Uropi.

    1. Orthographia e phonologia
Alphabeto de Uropi [12]
Littera majuscule ABCDEFGHIJKLMNOPRSTUVWXYZƷ
Littera minuscule abcdefghijklmnoprstuvwxyzʒ
IPA phonemas a b ʃ d e f g h i j k l m n o p r s t u v w x y z ʒ

Le alphabeto de Uropi ha 26 litteras, le 26 litteras del alphabeto latin basic ISO minus q, plus le littera ʒ, que proveni del Alphabeto phonetic international. Cata littera corresponde a un sono e cata sono a un littera.

Tote le consonantes se pronuncia como in anglese excepte:

Le vocales a, e, i, o, u se pronuncia como in italiano o espaniol, e.g., casa, vino, luna e pepe. Le accento normalmente cade super le radice principal. Per exemplo, in apkebo "decapitar", le accento cade super keb "capite". Tamen alcun suffixos (como -èl que indica un instrumento) e le termination -ì pro le passato es sempre accentuate; quando duo o plus suffixos es combinate, le accento cade sempre super le penultime suffixo. Le accento es marcate con un accento scripte (à è ì ò ù) super le vocal accentuate quando illo cade super le ultime syllaba. Per exemplo: kotèl "cultello", perì "portate", fotò "photo", menù "menu".

    1. Vocabulario

Patrono:Refimprove section

      1. Radices

Le radices de Uropi pote esser dividite in tres categorias:

        1. Radices indoeuropee

Prime e ante toto Uropi se declara esser un maniera de recrear un unitate inter le linguas indoeuropee. Con iste objectivo, un grande numero de radices de Uropi corresponde a radices indoeuropee commun que ha essite simplificate, in lor pronunciation e longitude (multo frequentemente le radices de Uropi ha un o duo syllabas). Assi, "matre" es mata (del indoeuropee: mātēr); "sol" es sol (del indoeuropee: sāwel). Iste simplification corresponde al evolution natural del radices indoeuropee que ha date nascimento al parolas que es usate hodie in le linguas indoeuropee moderne. Assi mata corresponde al hindi माता (mātā), e sol al espaniol, portugese, galiciano e islandese sol.

        1. Radices "hybrid"

Quando il non ha un radice indoeuropee commun o quando il ha plure radices pro exprimer le mesme realitate in varie linguas, Uropi pote usar parolas "hybrid", cruciante duo radices differente prendite de differente linguas pro crear le termino le plus facilemente recognoscibile pro parlantes del major numero de linguas indoeuropee. Assi, in liamo "amar", le li- proveni del linguas germanic e slave (cf. german lieben e russe любить), e le -am, del linguas romanic (amar, amare, amo); o in mand "mano", le ma- proveni del linguas romanic e le -and, del linguas germanic (cf. latin manus e german Hand, respectivemente). Iste processo non es si artificial como illo pare a prime vista: illo ha essite observate in linguas natural, per exemplo, le francese haut "alte" proveni del cruciamento inter le ancian francese aut (del latin altus) e le franconian hōh. Equalmente, le anglese island proveni del cruciamento del anglese ancian īeġland (del proto-germanic awjōlandą) e del ancian francese isle (del latin insula).[13] Illo ha etiam essite deliberate usate in linguas como le anglese pro formar nove parolas, appellate portmanteaus, per exemplo, le parola "smog" proveni del cruciamento de "smoke" e "fog". Alteres include franglais (de français + anglais), denglisch (de Deutsch + Englisch), e spanglish (de Spanish + English). Iste parolas "hybrid" representa solmente 3% del vocabulario de Uropi.

        1. Parolas international

Uropi usa etiam multe parolas que es ja "international", como taksì, skol "schola", bus, art, matc "partita", polìz "police", simfonij "symphonia", e tabàk "tabaco".

      1. Compositos

Como multe altere conlangs, Uropi usa multe compositos, o combinante duo radices, o usante prefixos e suffixos. Inter le prime, il ha le sequente exemplos: lucitòr "pharo" de luc "luce" e tor "turre"; o, de sopo "dormir", sopisàk "sac de dormir" e sopivagòn, "wagon-dormitorio".

Il ha etiam numerose exemplos de compositos construite con prefixos o suffixos: per exemplo con davo "dar", disdavo "distribuer" pote esser formate; con tel "scopo, proposito", atelo "finir in, arrivar a", pote esser formate; con breko "rumper" e us "foras", usbreko "erumper", pote esser formate; con apel "pomo", aplar "pomiero" e aplaria "pomereto", pote esser formate.

In le major parte del casos, iste compositos revela le radices e dunque le significato del composito. Tamen, alcun de iste compositos, mesmo si illos segue le etymologia de parolas equivalente in linguas europee vive, ha un significato plus obscure, plus tosto metaphorical. Assi, ruspeko, literalmente "reguardar retro", significa "respectar"; o incepo, literalmente "capear, prender intra", significa "comprender" (reminiscente de "prender (un concepto)").

    1. Grammatica

Patrono:Refimprove section

      1. Substantivos

Como alcun linguas indoeuropee moderne, Uropi ha un declination multo limitate con solmente duo casos: nominative e genitive in le singular e le plural. Le substantivos de Uropi es dividite in tres gruppos: illos que termina in un consonante, illos que termina in -a e illos que termina in un altere vocal.

Inter illos que termina in un consonante es tote le substantivos masculin, i.e., substantivos que denota homines o animales mascule: man "homine"; kat "catto".

Iste substantivos prende un -e in le plural; le genitive singular es marcate con un -i, e le genitive plural con -is: man, mane, mani, manis "homine, homines, del homine, del homines".

Tote le substantivos feminin, i.e., substantivos que denota feminas o animales femine, termina in -a: ʒina "femina", kata "catta". Iste substantivos prende un -s in le plural. Le -a deveni -u in le genitive singular, -us in le genitive plural: gala, galas, galu, galus "gallina, gallinas, del gallina, del gallinas".

Tote le altere substantivos es neutre: illos pote equalmente terminar con un consonante o con un -a: per exemplo, tab "tabula", ment "mente", teatra "theatro", centra "centro". Illos corresponde al pronomine personal neutre je "illo".

Le substantivos que termina con un altere vocal es essentialmente parolas "international" como taksì, eurò, menù. Illos prende un -s in le plural, ma nulle marca specific in le genitive.

      1. Adjectivos

Como in anglese, le adjectivos qualificative es invariabile. Illos es placiate ante le substantivo que illos qualifica. Alcun es adjectivos "pur": bun "bon", glen "verde", kurti "curte"; alteres es derivate de substantivos. In iste caso, lor forma es identic a illo del genitive singular del substantivo: mani "viril, del homine", ʒinu "feminin, del femina".

Un pauc de adjectivos indefinite quantitative que es etiam pronomines prende un -e in le plural: mol, mole "multo, multe"; poj, poje "pauc, pauc (plural)"; tal, tale "cata, omne"; ek, eke "alcun, alcun (plural)".

      1. Pronomines

Le pronomines personal ha tres casos: nominative, accusative (etiam usate con tote le prepositiones) e dative. Le adjectivos possessive es usate pro le genitive. Como in anglese, il ha tres pronomines in le tertie persona singular (masculin: he; feminin: ce; neutre: je) assi como un pronomine reflexive. Per exemplo: i "io" (nominative), ma "me" (accusative), mo "a me" (dative); tu, ta, to "tu", etc.

Le insimul complete del pronomines personal:

  singular plural
prime persona i "io" nu "nos"
secunde persona tu "tu" vu "vos" (usate tanto como plural como forma de cortesia)
tertie persona masc. he "ille" lu "illes"
tertie persona fem. ce "illa" lu "illes"
tertie persona neutre je "illo" lu "illes"

Pronomine reflexive: sia "se".

      1. Verbos

Le verbos de Uropi ha modos indicative, imperative e conditional, assi como un forma simple, un forma durative (continue) e un forma perfect.

  • Excepte in le imperative, le forma verbal remane le mesme qualcunque sia le persona.
  • Le infinitive termina in -o: jedo "mangiar", sopo "dormir", avo "haber".
  • Le forma del presente simple es illo del radical: i jed "io mangia", tu sop "tu dormi".
  • Le passato simple se forma per adder un -ì accentuate: i jedì "io mangiava", he avì "ille habeva".
  • Pro formar le futuro on usa le particula ve con le infinitive: i ve jedo "io mangiarà"; ve tu sopo? "dormira tu?"; lu v'ne veno "illes non venira".
  • Le conditional se forma per adder -ev al radice: Is i sev fami, i jedev "Si io esserea famelic, io mangerea".
  • Le perfecto usa le auxiliar avo "haber" e le participio passate que termina in -en: i av jeden "io ha mangiate"; ce av venen "illa ha venite".
  • Le forma durative (continue) usa le auxiliar so "esser" e le participio presente, que termina in -an: i se jedan "io mangia (in curso)", se he sopan? "dormi ille?"
  • Le imperative: jed, jede, jedem "mangia!" (singular/plural), "mangiamos!"
  • Le passive usa le auxiliar vido "reciper, devenir" e le participio passate: De mus vid jeden pa de kat "Le mus es mangiate per le catto".
      1. Numeros
Numeral Cardinal Ordinal
1 un pri
2 du duj
3 tri trij
4 kwer kweri
5 pin pini
6 ses
7 sep
8 oc
9 nev
10 des
100 sunte
357 trisunte pindes-sep
1000 tilie

Le numeros ordinal se forma per adder -i o -j (post un vocal): duj: "secunde"; trij: "tertie", kweri: "quarte", pini: "quinte"; le exception es pri: "prime".

Le fractiones se forma per adder -t al numeros: u trit "un tertio", u kwert "un quarto, un quarte"; le exception es mij "medietate".

    1. Exemplo

Patrono:Verse translation

    1. Vide etiam
    1. Referentias

<div style="column-width: Error in expression: Parola "em" non recognosciteem">

  1. ↑ Ducos, Étienne, «Joël Landais invente la 251e langue», in Libération, October 16, 1986
  2. ↑ Bremer, Hans-Hagen, «Vok vu Uropi: Ein Lehrer träumt nachts auf europäisch» in Frankfurter Rundschau, November 24, 1986
  3. ↑ Долгополов, Николай, «Уроки Уропи» in Комсомольская Правда, November 21, 1987
  4. ↑ Étienne Ducos, «Des lettres russes arrivent par centaines chez Joël Landais», in L'Écho républicain, December 15, 1987
  5. ↑ Webster, Paul, «Uropi, the new lingua franca», in The Guardian Weekly, week of January 15, 1989
  6. ↑ Singer, Enrico, «Uropi, una nuova lingua per l'Europa», in La Stampa, February 24, 1989
  7. ↑ Tabone, Bénédicte, «L'Uropi n'est pas une utopie», in La Nouvelle République du Centre Ouest, July 2, 1989
  8. ↑ Author non mentionate, «Uropi, mehr als eine private Geheimsprache - Ein Chance in Europa» in Tagespost, October 28–29, 1989
  9. ↑ Долгополов, Николай, «Мы снова говорим на разных языках» in Комсомольская Правда, April 29, 1990
  10. ↑ Hrabovský, Jiří, «Vok vu Uròpi? Hovoříte po Evropsku?» in Svět v Obrazech, November 29, 1990
  11. ↑ Tribout, Carole, «Les Suisses se penchent sur l'Uropi», in République du Centre, October 23, 1991
  12. ↑ 1 - Generalitates - Uropi Vordar id Gramatik. Archivo del original create le 9 de octobre 2020. Recuperate le 8 de augusto 2026.
  13. ↑ island | Etymology, origin and meaning of island by etymonline (in anglese).
    1. Ligamines externe
Obtenite de “https://ia.wikipedia.org/w/index.php?title=Uropi&oldid=698438”