Tutonish
Patrono:Short description Patrono:Infobox language
Tutonish (anque appellate Teutonish, Teutonik, Allteutonish, Altutonish, Alteutonik, Nu Teutonish, Niu Teutonish, o Neuteutonish) es un lingua constructive create per Elias Molee. Ille laborava sur illo pro plure annos, e ille lo reformava multiple vices, in 1906 sub le nomine nu teutonish, in 1911 sub le nomine altutonish e in 1915 sub le nomine alteutonik. Illo es cognoscite como le prime lingua pan-germanic.
In crear lo, Molee esseva clarmente influentiate per Giuseppe Peano ma seligeva crear un lingua pro personas basate sur radices germanic in loco de radices romance. Tamen, ille creava un version "inter-romance" de su lingua pro esser usate inter le populos de lingua romance anque.
Le Quatro Principios Fundamental (Alteutonik, 1915)
[modificar | modificar fonte]Molee indica plure principios sur le quales su obra es basate.
- 1e principio
Le facilitate del action suggestive es tan forte in proportion al numero de vices que le parolas e ideas ha essite associate in le conscientia. (Herbert Spencer); Tote le infantes teutonic ha audite del parolas homogene "arm" (bracio) e "bone" (osso); ergo "armbone" esserea plus suggestive que le latino heterogeneous "humerus".
- 2e principio
Le plus energia mental requirite pro dominar le parolas, le minus energia mental remane pro le ideas continite.
- 3e principio
Le lingua debe proceder del cognoscite al incognoscite.
- 4e principio
Le lingua debe proceder del simple al complexe.
Dentro de su obras Molee reivindica sovente que le linguas constructive zonal strictemente debe esser "selvklar" (autoexplicative) e homogenee.
Characteristicas
[modificar | modificar fonte]Tutonish habeva un pronunciation phonetic simple, un grammatica simple basate sur le grammatica anglese ("Quindece regulas") e un orthographia simple, sin majuscules. Le vocabulario del version "germanic" esseva construite sur radices prenite del anglese, nederlandese, germano e linguas scandinave, durante que le vocabulario del version "romance" esseva principalmente construite sur le latino e le linguas romance.
Copyleft
[modificar | modificar fonte]Alteutonik, 1915, pagina 38, mentionava le copyleft "kein ferfasero rekt"; "nur to erwana e ferfasr" (solmente le autor debe esser mentionate).
Critica
[modificar | modificar fonte]Louis Couturat e Léopold Leau scribeva, in lor Histoire de la langue universelle, non multo entusiasticamente super Tutonish:
Sin criticar le projecto del Senior Molee, on debe permitter nos notar que ille es inspirate per motivos absolutemente opposite al scopos human e de civilisation del lingua international e al neutralitate postulate in illo.
Exemplos
[modificar | modificar fonte]- Le version germanic (Tutonish 1901, N(i)u Teutonish 1906, Alteutonik c. 1915) del Paternoster
vio fadr hu bi in himl; holirn be dauo nam; dauo reich kom; dauo vil be dun an erd, als it bi in himl; giv vi dis dag vioagli bred; en fergiv vi vio shulds, als vi fergiv vio shulders; en lied vi nit inzu fersieku but frie vi fon ievl. let so bi.
- Le version romance del Paternoster
Nuo padr, ki bi in siel, sanktirn bi tuo nom, tuo regnu ven, tuo vol bi fasn sur ter kom in siel; don nu hoy nuo diali pan; et pardon nu nuo debits, kom nu pardon nuo debitors; et induk nu non in tentu ma delivr nu de mal.
- Numeros de uno a dece (secundo Alteutonik, 1915)
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ein | tvo | tri | fir | fem | seks | syv | ot | ni | ti |
- Le origines de Tutonish – e urspringe ov teutonik
elias molee, e ferfasr ov teutonik isn (war) gebärn 3a einam (januari) 1845 ov eltera, wer komen fon norvegia to 1 platz 30 kilometra fon e stad ov milwaukee ... ale nakbara havn file kinda, wer kanen nur spreka sine eigena teutonike moderspraka.
Elias Molee, le autor de tutonish, nasceva le 3 de januario de 1845, de parentes qui emigrava de Norway, in un loco 30 kilometros de Milwaukee ... in le vicinato integre il habeva multe altere infantes qui solo parlava su proprie linguas matre germanic.
- Alcun phrases
- dau shal not baer falsh vitnesu gegn dauo nabor. "Tu non debe portar falso testimonio contra tu proximo."
- ein union spiek, makn up ov deuch, english, skandinavish and hollandi, for to agenfererein al tutonish folka into ein spiek mitin feivti jiera.
Vide etiam
[modificar | modificar fonte]Bibliographia
[modificar | modificar fonte]- Molee, Elias:
- Plea for an American Language, or Germanic-English. Chicago, 1888.
- "Germanik English". Bristol [S.D.] Bristol news print., 1889. 64 p. 21 cm.
- Pure Saxon English. Chicago & New York, 1890.
- Tutonish or Anglo-German Union Tongue. Chicago, Scroll Publishing Company, 1902. 206 p., 16 cm.
- "Nu Tutonish, an International Union Language"; Tacoma, 1906.
- "Tutonish, an international union language", London, K. Paul, Trench, Trubner & co., ltd, 1908. 48 p. 22 cm.
- "Tutonish, et internationalt faellessprog under angelsaksisk ledelse"; Kristiania, Tutonish forlag, i hovedkommission hos H. M. Lund [1909] 44 p. illus. 22 cm.
- "Tutonish; a Teutonic international language", Tacoma, Washington, U. S., E. Molee [c. 1961] 9 p. illus. 15 cm.
Ligamines externe
[modificar | modificar fonte]Trova plus super Tutonish in le altere projectos de Wikimedia | |
| Textos fonte de Wikisource | |
| Datos de Wikidata | |
- Libros de Molee sur Archive.org
- Radio Gran projecto pro traducer le parte scripte de Alteutonik (1915) in germano.
- Collection Elias Molee, con un biographia de Elias Molee.