Eskayan

Eskayan
instantia de: lingua[*], sacred language[*], lingua moderne[*], lingua artificial
Commons: Eskaya language

Eskayan es un lingua auxiliar artificial del populo Eskaya de Bohol, un provincia insular del Philippinas. Su grammatica es structuralmente similar al visayan-boholano, le lingua native de Bohol, con un lexico que monstra pauc relation con alcun lingua philippin. Ben que Eskayan non ha parlantes de lingua materne, illo es inseniate per voluntarios in al minus tres scholas cultural in le interior sud-est del provincia.

Statua de Mariano Datahan, inscripte con scripte Eskayan

Eskayan ha un numero de idiosyncrasias que ha attrahite un large interesse. Un de su characteristicas le plus immediatemente notabile es su unic systema de scriptura de plus de 1,000 characteres syllabic, dicite esser modellate sur partes del corpore human, e su lexico non-philippin.

Le documento attestate le plus ancian in Eskayan data provisoriamente de 1908, e esseva in exposition al Museo de Bohol usque septembre 2006.^{[require referentia]}

Historia

Secundo le parlantes, le lingua e scripte Eskaya esseva creationes de Pinay, le ancestre del populo Eskaya, qui esseva inspirate per le anatomia human. Le lingua Eskayan esseva "rediscoperite" in le prime parte del seculo 20 per Mariano Datahan (nascite Mariano Sumatra, ca. 1875–1949), un soldato rebelde messianic qui lo transmitteva a su sequaces. Datahan habeva fundate un communitate utopic in sud-est de Bohol in le consequentias del Guerra Philippin-American, pro resister al claimos imperial e establir un nation indigene in Bohol, e le lingua e scripte Eskayan esseva vidite como le incarnation de iste incipiente cultura national.

The Last Language on Earth, scripte per Piers Kelly in 2022, applica un analyse systematic del lingua e scripte Eskayan pro traciar le historia de su parlantes, lor folklore e religion. Kelly argumenta que le peculiaritates lexical, grammatical e graphic omnes supporta le credentia traditional Eskaya que le lingua e scripte esseva create per un ancestre charismatic.{{cn|date=June 2025}

Iste recerca suggere additionalmente que le lingua Eskayan emergeva in le periodo post contacto espaniol ma ante le introduction complete del anglese post le Guerra Philippin-American. Evidentia partial de isto include le presentia de terminos "native" (i.e., non prestate o calquate) pro categorias cultural post-contacto como pope e aeroplane. In plus, le lingua face distinctiones semantic que es facite in espaniol e anglese ma non in visayan (como inter luna e mense). Altere evidentia pro isto pote esser trovate in structuras syllabic de Eskayan que se aligna con espaniol e anglese. Es circumstantialmente plausibile que alcun vocabulario Eskayan esseva create per prender listas de parolas parallel espaniol-anglese-visayan de libros de texto, e reimplaciar le strato visayan con nove vocabulario. Finalmente, le scripte Eskayan es influentiate per le alphabeto roman e ha forte similaritates con le scriptura Copperplate del seculo 19.

Linguas construite indigene con mythos de creation accompaniante es attestate alterubi in le mundo. Un caso notabile es le lingua ceremonial Damin del Golfo de Carpentaria que se dice esser le creation del ancestre Kalthad; un altere son le linguas Pandanus del region Medan de Papua Nove Guinea.

Classification

Eskayan es un "cryptation sophisticate" del lingua cebuano. Illo monstra nulle similaritate lexical con alcun del linguas indigene del Philippinas, excepte un pauc parolas cebuano. Grammaticalmente, tamen, illo es cebuano. Le major parte del parolas esseva inventate, ben que con inspiration del vocabulario e phonotactica espaniol e anglese. Alcun parolas espaniol habeva lor significationes cambiate, como astro 'sol' (de 'stella') e tre 'duo' (de 'tres').

Le linguista Ernesto Constantino (Professor del Departimento de Linguistica del Universitate del Philippinas) argumentava que le ethnolinguage visayan-eskaya es solmente un lingua construite, cuje phonologia, grammatica, e/o vocabulario ha essite conscientemente ideate per un individuo o gruppo, plus tosto que haber evolvite naturalmente. Iste ethnolinguage esserea allora comparabile a Esperanto e Ido in origine, ben que non in proposito.

Systema de scriptura

Le scripte Eskayan ha ambos componentes alphabetic^{[require referentia]} e syllabic. Un 'alphabeto' basic de 46 characteres explica le major parte del sonos e syllabas commun usate in Eskayan durante que un subinsieme plus large totalisante plus de 1000 es usate pro representar le syllabas restante. Le diversitate inusual de gruppos consonantic e vocalic explica iste numero relativamente grande de characteres composite, que include mesmo symbolos superflue. Le symbolos se dice esser basate sur partes del anatomia human, ben que multe es clarmente basate sur le alphabeto roman cursive.

Orthographia romanisate

Un forma romanisate de Eskayan es usate in le scholas cultural con le proposito de exposition. Ben que non strictemente standardisate, iste orthographia ha elementos in commun con le systema espaniol unquam usate pro transliterar cebuano. E.g., le litteras Patrono:Angbr e Patrono:Angbr es symbolos intercambiabile representante le sono /ɪ/; le combination 'll' se pronuncia /lj/ e le littera Patrono:Angbr se pronuncia /s/ quando illo precede un vocal anterior, como in espaniol. Un innovation notabile in le orthographia romanisate de Eskayan es le combination de litteras 'chd' que representa le sono /d͡ʒ/.

Phonologia e phonotactica

Eskayan ha omne le mesme phonemas que le visayan-boholano (le varietate particular de cebuano parlate in Bohol) e include mesmo le distinctive affricata palatal sonore boholano /d͡ʒ/ que appare in parolas visayan como maayo [maʔad͡ʒo] ('bon'). Con le exception de iste phonema, Eskayan ha le mesme phonologia basic que le visayan-cebuano, tagalog e multe altere linguas philippin.

Le phonotactica de Eskayan, del altere latere, es bastante differente de illo del visayan-boholano e del linguas philippin in general. Isto pote esser vidite in parolas Eskayan como bosdipir [bosdɪpɪr] ('anguilla'), guinposlan [ɡɪnposlan] ('facie'), ilcdo [ɪlkdo] ('genu') e estrapirado [ɪstrapɪrado] ('flor') que contine sequentias consonantic como /sd/, /np/, /sl/, /lkd/ e /str/ que non figura in linguas philippin. In plus, un numero significative de parolas Eskayan ha sequentias phonemic que es commun in espaniol o in prestitos espaniol in visayan-boholano ma appare rarmente, si nunquam, in parolas non prestate.

Systema de casos

Eskayan se conforma al mesme structura syntactic e morphologic como cebuano. Correspondentemente, substantivos Eskayan es non inflectite ma pote esser marcate pro caso con un de plure marcatores de caso precedente.

Le tabella infra monstra le systema de caso basic de Eskayan, con equivalentes cebuano in parentheses.

Marcator de nomine personal		Marcator de nomine non-personal
nominative	ye o e (si)	Specific (articulo)	esto (ang)
possessive	kon (ni)	Oblique specific	ya (sa)
dative	puy (kang)	Oblique non-specific	chda (ug)

Kon e esto parallela espaniol con 'con' e esto 'illo', approximationes espaniol pro cebuano ni e ang.

Textos Eskayan e cebuano, que es sempre scripte face-a-face in le libros bilingue Eskayan, generalmente ha un correspondentia un-a-un. Per exemplo:

Pronomines

Pronomines personal Eskayan es etiam marcate per caso. In le tabella infra, le equivalentes cebuano es indicate in parentheses. (Iste pronomines es prendite de un corpus limitate; omissiones es indicate per [] e incertitudes con un asterisco *.)

	Absolutive	Genitive₁ (Preposite)	Genitive₂ (Postposite)	Oblique
1me persona singular	naren (ako, ko)	damo (akong)	tompoy (nako, ko)	tompoy (kanako, nako)
2nde persona singular	samo (ikaw, ka)	gona (imong)	nistro (nimo, mo)	nistro (kanimo, nimo)
3tie persona singular	atcil (siya)	chdel (iyang)	kon chdil (niya)	mininos* (kaniya, niya)
1me persona plural inclusive	arhitika (kita, ta)	chdaro (atong)	[] (nato)	[] (kanato, nato)
1me persona plural exclusive	kim (kami, mi)	gramyu (among)	[] (namo)	[] (kanamo, namo)
2nde persona plural	chdicto (kamo, mo)	[] (inyong)	[] (ninyo)	[] (kaninyo, ninyo)
3tie persona plural	[] (sila)	persiyan (ilang)	[] (nila)	[] (kanila, nila)

Lexico

Influentias cebuano

Nonobstante su equivalentia structural a Eskayan, cebuano ha habite un influentia lexical multo limitate super le lingua. In un comparation del vocabulario core Swadesh, il ha octo cognatos identificabile.

Anglese	Eskayan	Cebuano
a	ya	sa
illo	cano	ka'na
nos (inclusive/exclusive)	arhitika/kim	kita/kami
qui	kinya	kinsa
quatro	pat	upat
sex	nom	un'um
octo	wal	walo'
novem	sem	siam

Parolas Eskayan ha un correspondentia un-a-un con cebuano, de sorta que quando duo parolas es homophones in cebuano, illos es homophones in Eskayan etiam. Tamen, le morphologia verbal es bastante differente: cebuano ha vinti-quatro affixos verbal que indica aspecto grammatical e altere characteristicas, durante que Eskayan ha solmente cinque (muy-, dil-, pur-, yu-, yi-), cata uno de que pote substituer pro qualcunque del affixos cebuano. Isto face frequentemente le grammatica Eskayan ambigue, e dependente del texto cebuano parallel. In plus, alcun verbos Eskayan es equivalente a inflectiones specific de verbos cebuano nonobstante non haber alcun morphologia. Per exemplo, Eskayan imprus 'esseva prendite super', que es radice basic, traduce cebuano gipuslan, ubi gi- indica que le action es complete e executate super le agente grammatical. Isto es probabilemente porque le prototypo pro multe parolas Eskayan esseva un trilingue ancian anglese-espaniol-visayan, con le glossas visayan (cebuano) cancellate e reimplaciate con Eskayan.

Influentias espaniol

Ben que le lexico Eskayan ha un marcate influentia espaniol, le patronos de prestito es difficile a mappar. Alcun parolas espaniol appare haber essite directemente prestate in Eskayan con virtualmente nulle alterationes semantic o phonetic. E.g., le parola Eskayan merido, que significa 'marito', es evidentemente prestate del espaniol marido, que significa etiam 'marito'. Alteres retine solmente alcun del proprietates semantic del original. E.g., le parola astro significa 'sol' in Eskayan ma 'stella; celebritate' in espaniol. In alcun casos interessante, items lexical Eskayan appare esser prestate ma es assignate nove significationes totalmente. E.g., le Eskayan memorya ('celo') non coincide semanticamente con le espaniol memoria ('memoria'). Un del exemplos le plus intrigante de tal 'prestito interrupte' es illo del Eskayan tre ('duo') apparentemente derivate del espaniol tres ('tres'). Hic le proprietate semantic de 'numero' esseva retenite ma le quantitate real que illo representava esseva reassignate.

Texto

Eskaya	Boholano	Anglese
Samnat yo bantelar, Datong con Bathala, Ya abeya cloper meboy secwes Nemte ya chdid loning Ya moy beresa gui Samnat eclabolto Gona yonoy dokerkedo Bentod ya hondog yel moy sebar Chda a chdiam yel keman pay Edlac esto mesesabla Lo-ya bac Lobor, Chdire esto ebetangke chda loreker Parong esto topete Ya droser, ya secwes Do-o moy sam Tewergoyo asado chda carna Ya lacyo booy.	Yuta kong minahal, Hatag ni Bathala; Sa adlaw'g gabi-i, Taknang tanan Dinasig sa kinaiyahan Sa mga bayaning yutawhan Imong kalinaw gi-ampingan Lungsod sa bungtod nga matunhay Ug matam-is nga kinampay Puti ang kabaybayunan Walog sa suba binisbisan Bahandi sa dagat ug kapatagan Gugma ang tuburan Sa kagawasan sa tanan Panalanginan ka Ihalad ko lawas ug kalag Sa mutya kong Bohol.	Iste es le terra que io ama, Le terra que Deo me dava, Caresste per le sol, Baniate per le mar, E basate per le brisa fresc Nocte e die. Hic es ubi le prime heroes viveva, Hic es ubi illes operava pace e hic illes sanguinava, Hic surge le meraviliose collinas conic, Hic cresce le dulce kinampay. Benedicite con plagas de sablo blanc, Fluvios que irriga valleas, Mares abunda de pisc es vaccas pascue super le planuras, In cata domo regna amor, Deo, mantene mi patria sempre libere, Que illa sia pro sempre, Io offere mi fortia, mi corde e anima, A mi cara patria, Bohol.

Theoria e controversias

In le annos 1980 e 1990, le communitate Eskaya attraheva le interesse de mysticos local qui promoveva le notion que lor lingua habeva un origine exotic. Hodie, le pauc linguistas que ha examinate Eskayan generalmente concorda que illo es structuralmente cebuano ma lexicalmente innovative, suggerente que Eskayan es un lingua auxiliar o un forma multo sophisticate de parola dissimulate codificate ex cebuano.

Referentias

<div style="column-width: em">

Lectura additional

• Galambao, Marciana. The Eskaya Language (in anglese). Archivo del original create le 18 de septembre 2009. Recuperate le 7 de augusto 2026.

• « {{{1}}} »

• Kelly, Piers (8 de augusto 2026). “Your Word Against Mine: How a Rebel Language and Script of the Philippines Was Created, Suppressed, Recovered and Contested” (in anglese). The Australian Journal of Anthropology 23 (3): 357–378. doi:10.1111/taja.12005.
• Kelly, Piers (8 de augusto 2026). "The Morphosyntax of a Created Language of the Philippines: Folk Linguistic Effects and the Limits of Relexification" in Le 42me Proceedings del Conference de la Societate Linguistica Australian – 2011.: 179–223, Canberra: ANU Research Repository.
• Patrono:Cite thesis
• Kelly, Piers (8 de augusto 2016). “Introducing the Eskaya Writing System: A Complex Messianic Script from the Southern Philippines” (in anglese). Australian Journal of Linguistics 36 (1): 131–163. doi:10.1080/07268602.2016.1109433.
• (8 de augusto 2022) The Last Language on Earth: Linguistic Utopianism in the Philippines. New York, NY: Oxford University Press. ISBN: 9780197509920.

• « {{{1}}} »

• Santos, Hector (8 de augusto 1996). Butuan Silver Strip Deciphered? (in anglese).
• Santos, Hector (8 de augusto 1997). The Eskaya Script (in anglese).